Author: Buy Khmer Book

ទ្រូង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អវយវៈ​មនុស្ស​ត្រង់​ប៉ែក​ខាង​មុខ ពី​ក្រោម​ដង​កាំបិត​ចុះ​មក​ចុង​ដង្ហើម; អវយវៈ​របស់​សត្វ​តិរច្ឆាន​ទ្វេ​បាទ ឬ​ចតុប្បាទ​ត្រង់​ប៉ែក​ខាង​លើ​ពោះ ។ ទ្រូង​ផ្លូវ ទី​ចំ​កណ្ដាល​ដង​ផ្លូវ ។ ទ្រូង​ព្រៃ ទី​កណ្ដាល​ដង​ព្រៃ ។ សសរ​ទ្រូង សសរ​កណ្ដាល​ដែល​ទ្រ​មេ​ដំបូល ឬ​ដែល​ទ្រ​ធ្នឹម​ល្វែង​កណ្ដាល (សសរ​គ្រឹះ) ។

ទ្រូ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់​នេសាទ​ធ្វើ​ដោយ​បន្ទោះ​ឫស្សី​ក្រង​រាង​ប៉ោង​កណ្ដាល​មាន​ប្រឹស​នៅ​ខាង​ចំហៀង។
ឧទាហរណ៍៖ ដាក់​ទ្រូ, លើក​ទ្រូ, ត្រី​ទ្រូ ។

ទ្រុះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ទ្រុហ, ហ> ះ = ទ្រុះ ) បៀតបៀន, ព្យាយាមរករឿងបៀតបៀន, ស្អប់, ចងគំនុំ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ទ្រុហ, ហ> ះ = ទ្រុះ ) អ្នកបៀតបៀន; ដែលរករឿងបៀតបៀន ។
ឧទាហរណ៍៖​ ​មនុស្សទ្រុះមិត្រ (ម. ព. ទ្រុស្ដ ផង ) ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ទ្រុហ, ហ> ះ = ទ្រុះ ) អ្នកបៀតបៀន; ដែលរករឿងបៀតបៀន ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សទ្រុះមិត្រ (ម. ព. ទ្រុស្ដ ផង ) ។

ទ្រុស្ដសីល

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ទុស្ដ+សីល; បា. ទុស្សីល ) ដែលមានសីលមិនបរិសុទ្ធ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សទ្រុស្ដសីល ។

ទ្រុស្ដ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) (ទុស្ដ) ប្រទូស្ដ, ធ្វើ​អាក្រក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ទ្រុស្ដ​មិត្រ ។

ទ្រុល

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ច្រើន, ក្រាស់, ញឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ ដុះ​ទ្រុល, ហុយ​ទ្រុល, ជេរ​បញ្ចោរ​ទ្រុល ។

                 ទ្រុលទ្រុប ឬ ទ្រុបទ្រុល ដែលដុះស្ដុកជិតណាស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រៃទ្រុបទ្រុល ។

ទ្រុយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ពាយ​ដោយ​មាន​តែ​ស្លឹក​ស្រោប​គុម្ព​មាន​ផ្លែ​បន្ដិច​បន្ដួច (ប្រើ​តាម​ទម្លាប់​ដោយ​ស្រុក) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុក​ខ្ញុំ​ឆ្នាំ​នេះ ស្រូវ​មាន​ដើម​ដង​គ្រាន់​បើ ប៉ុន្តែ​ច្រើន​ទ្រុយ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពាយ​ដោយ​មាន​តែ​ស្លឹក​ស្រោប​គុម្ព​មាន​ផ្លែ​បន្ដិច​បន្ដួច (ប្រើ​តាម​ទម្លាប់​ដោយ​ស្រុក) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុក​ខ្ញុំ​ឆ្នាំ​នេះ ស្រូវ​មាន​ដើម​ដង​គ្រាន់​បើ ប៉ុន្តែ​ច្រើន​ទ្រុយ ។

ទ្រុម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.; បា. ទុម ) ឈើ, ដើមឈើ ។ ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ស៊ុមទ្រុម ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​ឈើ​ដុះ​ទ្រុបទ្រុល, សុប​ប្រឡុប ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រៃ​ស៊ុម​ទ្រុម ។

ទ្រុបទ្រុប

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ដុះ​ស្ដុក, ក្រាស់, ជិត ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រៃ​ទ្រុប, ដុះ​ទ្រុប ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ដុះ​ស្ដុក, ក្រាស់, ជិត ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រៃ​ទ្រុប, ដុះ​ទ្រុប ។

ទ្រុឌ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ស្រុត, ស្រុត​ចុះ, លិច​ចុះ; ផត​ខូង​ចុះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ពាន​បេតុង​ចាស់​ទ្រុឌ​មួយ​កន្លែង​ត្រង់​ផ្ទៃ​កណ្ដាល ។

                   ទ្រុឌទ្រោម ទ្រុឌ​ផង​ទ្រោម​ផង ។ ព. ប្រ. រាង​កាយ​ទ្រុឌទ្រោម រាង​កាយ​ដែល​ចាស់​គ្រាំគ្រា​ណាស់ ។

ទ្រុង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់​សម្រាប់​ដាក់, សម្រាប់​ប្រស់, សម្រាប់​ខាំង​សត្វ​ទាំងឡាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រុង​លលក, ទ្រុង​មាន់, ទ្រុង​ត្រី, ទ្រុង​ខ្លា ជាដើម ។

ទ្រឹស្តីបទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីសន្និដ្ឋានក្នុងផ្លូវគណិតសាស្រ្ត ។

ទ្រឹស្ដី

មានន័យថា ម. ព. ទ្រឹស្ដិ ។

ទ្រឹស្ដិស្មូរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលប្រកាន់ទិដ្ឋិព្រមទាំងមានចិត្តស្មូរផង ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សទ្រឹស្ដិស្មូរ ។ ច្រើនយកសេចក្ដីថា កំណាញ់ស្វិត គឺកំណាញ់ក្រៅតម្រា ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលប្រកាន់ទិដ្ឋិព្រមទាំងមានចិត្តស្មូរផង ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សទ្រឹស្ដិស្មូរ ។ ច្រើនយកសេចក្ដីថា កំណាញ់ស្វិត គឺកំណាញ់ក្រៅតម្រា ។

ទ្រឹស្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ទ្ឫស្ដិ; បា. ទិដិ្ឋ) មើល​ពាក្យ ទិដ្ឋិ ។ ពាក្យ​នេះ សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រើ​ជា ទ្រឹស្ដី (ជើង ដ) គឺ​ការ​ឃើញ​ដោយ​ភ្នែក ឬ​ការ​យល់​ឃើញ​ដោយ​គំនិត​ប្រាជ្ញា​យោបល់, គោល​ការណ៍​ដែល​ពន្យល់​ចង្អុល​ប្រាប់​នូវ​ដំណើរ​ទំនង​នៃ​កិច្ច​ការ​ទាំងពួង​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ រឿង​នេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​ទ្រឹស្ដី​ទេ, បុគ្គល​នេះ​មាន​តែ​ទ្រឹស្ដី តែ​មិន​ទាន់​មាន​ការ​ប្រតិបត្តិ ឬ​ការ​ពិសោធ​នៅ​ឡើយ​ទេ; ទ្រឹស្ដី​ទុក​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​កិច្ច​ប្រតិបត្តិ ។ ទ្ឫស្ដិ

ទ្រឹង

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ឈប់​ស្ងៀម, ដំអក់, ក្រាញ​ដោយ​រឹង​ត្អឹង
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រឹង​មួយ​ស្របក់; ឈរ​ទ្រឹង​ដល់​ណា​ទៀត​ម្ដេច​ក៏​មិន​ទៅ ?

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឈប់ស្ងៀម, ដំអក់, ក្រាញដោយរឹងត្អឹង
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រឹងមួយស្របក់; ឈរទ្រឹងដល់ណាទៀតម្ដេចក៏មិនទៅ ?

ទ្រីប៉ូលី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស លីប៊ី។

ទ្រីនីដាដ និងតូបាហ្គោ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ទ្រីនីដាដ និងតូបាហ្គោ, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ព័រអេស៉្បាញ។

ទ្រាំ​តែ

?ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា អត់​ធ្មត់​រង់ចាំ​កំណត់​ត្រឹម​ពេល​ណា​មួយ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន ។
ឧទាហរណ៍៖ ការងារ​នេះ​អ្នក​កុំ​អាល​ធ្វើ​ទ្រាំ​តែ​ខ្ញុំ​មក​វិញ សឹម​ធ្វើ​ទាំង​អស់​គ្នា ។

ទ្រាំទ្រឹស្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ក្រអឺត​ក្រទម, ដំអក់, ទម្រន់, ក្រាញ​ដោយ​ប្រកាន់​ទិដ្ឋិ​អស្មិ​មានះ; ស្ទាក់​ស្ទើរ, ស្ទើរ​ចង់​ស្ទើរ​ទេ, ទាំង​ទាល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ តុលាការ​កោះ​ហៅ ៣ ដង ហើយ គាត់​ចេះ​តែ​ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ មិន​ព្រម​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​សោះ, បើ​មុខ​ជា​នឹង​ខាន​ឲ្យ​គេ​មិន​បាន​ទេ ត្រូវ​ឲ្យ​គេ​ឲ្យ​ហើយ​ទៅ ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ​ដល់​ណា​ទៀត ?; វា​ធ្វើ​ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ​មិន​ចង់​ទៅ, ធ្វើ​ការ​ទាំង​ទ្រាំង​ទ្រឹស្ដិ (ម. ព. ទ្រាំ និង ទ្រឹស្ដិ ទៀត​ផង) ។

?ថ្នាក់ពាក្យជាកិរិយាវិសេសន៍

មានន័យថា ក្រអឺត​ក្រទម, ដំអក់, ទម្រន់, ក្រាញ​ដោយ​ប្រកាន់​ទិដ្ឋិ​អស្មិ​មានះ; ស្ទាក់​ស្ទើរ, ស្ទើរ​ចង់​ស្ទើរ​ទេ, ទាំង​ទាល់។
ឧទាហរណ៍៖ តុលាការ​កោះ​ហៅ ៣ ដង ហើយ គាត់​ចេះ​តែ​ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ មិន​ព្រម​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​សោះ, បើ​មុខ​ជា​នឹង​ខាន​ឲ្យ​គេ​មិន​បាន​ទេ ត្រូវ​ឲ្យ​គេ​ឲ្យ​ហើយ​ទៅ ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ​ដល់​ណា​ទៀត ?; វា​ធ្វើ​ទ្រាំ​ទ្រឹស្ដិ​មិន​ចង់​ទៅ, ធ្វើ​ការ​ទាំង​ទ្រាំង​ទ្រឹស្ដិ (ម. ព. ទ្រាំ និង ទ្រឹស្ដិ ទៀត​ផង) ។

ទ្រាំទ្រ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទប់ទល់, គាំពារ, ខំ​អត់ធន់​ពេញ​បន្ទុក, ខំ​ប្រឹង​ទទួល​កិច្ច​គ្រប់​ប្រភេទ ។ ថែ​រក្សា​ជំងឺ​ដោយ​ទទួល​ភារៈ​ពេញ​បន្ទុក ។
ឧទាហរណ៍៖ ម្ដាយ​ធំ​ខ្ញុំ​គាត់​ឥត​កូន​ទេ ប៉ុន្តែ​វេលា​ដែល​គាត់​មាន​ជំងឺ​ធ្ងន់ ក្មួយ​ទាំងអស់​ឈូឆរ​ទ្រាំទ្រ​គាត់​ដូច​ជា​កូន​បង្កើត ។

ទ្រាំង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​កម្ពុជ​រដ្ឋ; ឥឡូវ​រួម​ចូល​ក្នុង ខែត្រ​តាកែវ ស្រុក​ទ្រាំង​មាន ២ គឺ ទ្រាំង​ត្រើយ​ឯ​ជើង, ទ្រាំង​ត្រើយ​ត្បូង​ៗ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ជា​អាណា​ខេត្ត​កូស័ងស៊ីន រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ខែត្រ​មាត់​ជ្រូក (ចូដុក) ។
ឈ្មោះ​លលក​មួយ​ប្រភេទ​សម្បុរ​រលើប មាត្រ​តូច​ជាង​លលក​ធម្មតា, មិន​ចេះ​រងាវ​ទេ ចេះ​តែ​បូល ​ឬ​បរ​សូរ​ញាប់​រន្ថាន់ ។
ឧទាហរណ៍៖ លលក​ទ្រាំង ។

                 ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; ឥឡូវរួមចូលក្នុង ខែត្រតាកែវ ស្រុកទ្រាំងមាន ២ គឺ ទ្រាំងត្រើយឯជើង, ទ្រាំងត្រើយត្បូងៗ សព្វថ្ងៃនេះជាអាណាខេត្តកូស័ងស៊ីន រាប់បញ្ចូលក្នុងខែត្រមាត់ជ្រូក (ចូដុក ) ។ ឈ្មោះលលកមួយប្រភេទសម្បុររលើប មាត្រតូចជាងលលកធម្មតា, មិនចេះរងាវទេ ចេះតែបូលឬបរសូរញាប់រន្ថាន់ លលកទ្រាំង ។ នាមសព្ទ ឈ្មោះតចសារព្រឹក្សមួយប្រភេទ (សន្ដានជ្រែ ) មានធាងវែងៗ មានស្លឹកប្រើការបានច្រើនយ៉ាងគឺ ប្រើការចារសាស្ត្រាហៅថា ស្លឹករឹត; ប្រើការដោយយកទ្រនុងស្លឹកវាច្រៀកធ្វើជាកន្លាស់ដោតខ្ទាស់ស្លឹកខ្ចីៗ សៗ គ្របបន្តិចៗលើគ្នាឲ្យបានជាបន្ទះវែងៗ ធំៗ សម្រាប់ប្រក់ឬបាំងហៅថា ភ្ជល់ (មិនជាប់បានយូរប៉ុន្មានទេ); ទោះត្បាញជាការុងឬសំពៀតជាដើមក៏ហៅថា ភ្ជល់ បានដែរ ; ប្រើចម្រៀកតូចៗត្បាញធ្វើជាក្ដោងទូកហៅថា ទទត់; ទ្រនុងដែលសកយកស្លឹកចេញហៅថា ទ្រនុងរឹត ឬ ឆ្អឹងរឹត; ធាងទុំដែលគេកាប់យកមកពុះហើយច្រាស់ ឬ ឈូសធ្វើជាវត្ថុផ្សេងៗមានដំបង, ដាម, ព័ន្ធមូល (គ្រឿងតម្បាញ) ជាដើម ហៅថា ទ្រាំងដែរ : ដំបងទ្រាំង, ដាមទ្រាំង, ព័ន្ធមូលទ្រាំង ។ ព. ទ. បុ. ទ្រាំងកំដរខ្មោច គេយកធាងទ្រាំងដែលគេធ្វើជាដាមឬជាព័ន្ធមូលនោះមកចងភ្ជាប់ ឬខ្ទាស់នឹងកាំជណ្ដើរផ្ទះ ដោយគេជឿតាមទម្លាប់ថា ខ្មោចបិសាចខ្លាចទ្រាំង គេការពារមិនឲ្យខ្មោចបិសាចឡើងតាមជណ្ដើរចូលក្នុងផ្ទះបាន ។ មនុស្សដែលខ្ជិលណាស់ឬដែលល្ងង់ទុយមុយពេក ពេលយប់ដេកលក់មិនសូវដែលប្រែខ្លួន បានត្រឹមតែមកដេកកំដរ កុំឲ្យតែខ្លាចខ្មោចបិសាចលងប៉ុណ្ណោះ, គេនិយាយថា ដូចគេយកទ្រាំងមកកំដរខ្មោច ។ ដើមទ្រាំងនេះច្រើនដុះពីគ្រាប់វាក្នុងព្រៃធំៗ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានក្នុងខែត្រក្រចេះនិងខែត្រកំពង់ធំច្រើនជាងខែត្រឯទៀត, ជាតចសារព្រឹក្សមានប្រយោជន៍ច្រើន, គេអាចដាំតាមព្រំវត្តអារាមក៏បាន មិនសូវរើសដីប៉ុន្មានទេ, រស់នៅបានយូរឆ្នាំ វែងឆ្ងាយជាងអាយុមនុស្សអ្នកមានអាយុវែង, ប៉ុន្តែលុះដល់កំណត់កាល ក៏បញ្ចេញផ្កាចំត្រង់កំពូលមានផ្លែជាធ្លាយដូចផ្លែចាក, លុះផ្លែទុំហើយ តចសារព្រឹក្សនេះក៏ងាប់, រាប់ថាជារុក្ខជាតិបញ្ចេញផ្កាផ្លែសម្លាប់ដើម, សមដូចព្រះពុទ្ធភាសិតថា តចសារជាតិមានឫស្សី, បបុស, ត្រែង, ទ្រាំងជាដើមបញ្ចេញផ្កាផ្លែសម្លាប់ដើមវាយ៉ាងណា, លាភៈសក្ការៈពុំជា សម្លាប់មនុស្សលោភលាមកតក់ម៉ក់អាក្រក់ក្រៃ ក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដំបង​ទ្រាំង, ដាម​ទ្រាំង, ព័ន្ធ​មូល​ទ្រាំង ។

                 សារព្រឹក្សមួយប្រភេទ កម្ពស់ ៤-១០ម ដើមមានវិជ្ឈមាត្រ ៥០-៦០ ស.ម ដុះក្នុងព្រៃក្រាស់ល្មមនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន។ ស្លឹកទ្រាំងវែងជាងស្លឹកសារព្រឹក្សឯទៀត។ ធាងវែងដល់ ១២ម ស្លឹកប្រើការពីជំនាន់ដើមសម្រាប់ចារសាស្ត្រា ហៅថាស្លឹករឹត ដោយភិក្ខុសង្ឃ។ សព្វថ្ងៃ មានគ្រូថ្នាំខ្មែរខ្លះៗ និងហោរប្រើស្លឹកទ្រាំងសម្រាប់សរសេរ។ ស្លឹកចាស់ៗ គេប្រើប្រក់ផ្ទះ ធ្វើកន្ទេល ជាដើម។ ធាង ទង ស្លឹក សម្រាប់ធ្វើឈើច្រត់ ព្រួញ ត្រល់។ ផ្លែទ្រាំង អាចបំពុលត្រីបាន។ អ្នកនេសាទគេបាចឱ្យត្រីពុល មុននេសាទវាក្នុងរដូវទឹកសម្រក។

ទ្រាំ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ខំ​អត់, អត់​ធ្មត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រាំ​ក្ដៅ, ទ្រាំ​រងា, ទ្រាំ​ធ្វើ​ការ ។

                  ថែ​ជំងឺ, បម្រើ​ជំងឺ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រាំ​ជំងឺ ។

ទ្រាសរាជព្កុល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សម្យ៉ាង មានកម្ពស់ ១៥-៣០ម ដុះក្នុងព្រៃជ្រៅនៃប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា។ ដើមរឹងអាចប្រើធ្វើសសរផ្ទះបានល្អ ឬធ្វើប្រដាប់ឈើដែលត្រូវការកកិតគ្នា ដូចជាកង់រទេះ ឬត្បាល់កិនជាដើម។ ក្នុងខេត្តពោធិសាត់ គេយកដើមនេះសម្រាប់ព្យាបាលជំងឹបូសរយ។