Author: Buy Khmer Book

ប្រថុច

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បណ្ដាល​ឡើង​ភ្លាម បង្ខំ​ខ្លាំង ប្រញឹក​ខ្លាំង ។

ឧទាហរណ៍៖ ស្រាប់​តែ​មក​ប្រថុច លោ​តែ​ប្រថុច។

                  ប្រថុចញ៉ុច (ព. សា.) បង្ខំ​ឬ​បន្ទាន់​ការ​ភ្លាម​ៗ ស្រាប់​តែ​ប្រទះ​លើ​ដំណើរ​បង្ខំ​ដូច​គេ​ចាប់​ផ្ញុច។ ប្រថុចប្រថំ ប្រថំ​ភ្លាម​ៗ យ៉ាង​មមាញឹក។

ប្រថាប់

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ប្រះទ័ប អ. ថ. ប្រៈថាប់ “ឈប់, ឈរ, អង្គុយ” រ. ស. ) ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជា រ. ស. ថា គង់, គង់នៅ ។

ប្រថាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​និយាយ​ផ្សំ​ជាមួយ​នឹង​ពាក្យ ប្រថុយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រថុយ​ប្រថាន គឺ​ប្រថុយ​ខ្លួន​ដោយ​គំនិត​ថា តាម​តែ​ដូច​ម្ដេច​ក៏​ដោយ (ព. សា.)។

ប្រថមាសាឍ

មានន័យថា (ម. ព. បឋមាសាឍ)។

ប្រថមារម្ភ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលជាគ្រឿងបំភ្លឺខាងដើម ជាគ្រឿងនាំមុខ ដូចជាសុន្ទរកថាប្រថមារម្ភ ។

ប្រថមត្រាស់

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បឋមត្រាស់ ) ។

ប្រថម

មានន័យថា (ម. ព. បឋម)។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទី​មួយ ដំបូង​គេ មុន​គេ។ ក្លាយ​មក​ពី​បាលី «បឋម»។

ប្រត្យាស្ថាប័ន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្ថាបនាឡើងជាថ្មី ការថ្វាយរាជសម្បត្តិ ចំពោះ ក្សត្រក្នុងរាជវង្ស​ដែលបា្រសចាកសិទ្ធិយូរហើយ។

ប្រត្យាស្ថាប័ន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្ថាបនាឡើងជាថ្មី ការថ្វាយរាជសម្បត្តិ ចំពោះ ក្សត្រក្នុងរាជវង្ស​ដែលបា្រសចាកសិទ្ធិយូរហើយ។

ប្រត្យាមិត្រ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បច្ចាមិត្ត ) ។

ប្រត្យក្សលិខិត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លិខិតបញ្ជាក់ដែលនេតិបណ្ឌិតបានចេញឱ្យ ស្តីពីវិធាន ឬច្បាប់ជំនួញ ។

ប្រត្យក្ស

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រត្យក្ស; បា. បច្ចក្ខ ) ដែលជាក់, ប្រាកដ, ច្បាស់, មែន, ពិត ។
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុប្រចក្ស គឺហេតុដែលប្រាកដ; ឃើញប្រចក្ស គឺឃើញច្បាស់; ដឹងប្រចក្ស គឺដឹងជាក់; មនុស្សប្រត្យក្ស គឺមនុស្សអ្នកដឹងកិច្ចការជាក់ ( និយាយក្លាយជា ប្រតិយក្ស ក៏មាន ) ។

                   អាចសរសេេរ៖ ប្រចក្ស ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ប្រត្យក្ស; បា. បច្ចក្ខ ) ដែលជាក់, ប្រាកដ, ច្បាស់, មែន, ពិត
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុប្រចក្ស គឺហេតុដែលប្រាកដ; ឃើញប្រចក្ស គឺឃើញច្បាស់; ដឹងប្រចក្ស គឺដឹងជាក់; មនុស្សប្រត្យក្ស គឺមនុស្សអ្នកដឹងកិច្ចការជាក់ ( និយាយក្លាយជា ប្រតិយក្ស ក៏មាន ) ។

ប្រតោង

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា តោង​ដោយ​ប្រយោល។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រតោង​មែក​ឈើ។

ប្រតោក

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​ពោះ​ធំ​ឡើង​ប្រដក់​ហាក់​ដូច​គេ​ចង​បន្តោក។
ឧទាហរណ៍៖ ពោះ​ប្រតោក ឬ ពោះ​ប្រតោក​ៗ (ប្រតោក-តោក)។

ប្រតែង

?ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​បរិវារ​របស់​ពាក្យ ប្រតោង។
ឧទាហរណ៍៖  ប្រតែងប្រតោង គឺ​ប្រតោង​ចាប់​ដោយ​ប្រវេប្រវា។

ប្រតេក

?ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​និយាយ​ផ្សំ​នឹង​ពាក្យ ប្រតាក។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រតេកប្រតាក គឺ​ប្រតាក​ច្រើន​អន្លើ ប្រតាក​ខ្លាំង។

ប្រតឺងអ៊ឹះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ខ្ជែង ប្រញាប់ មមាញឹក​យ៉ាង​តឹង ចង្អៀត កម្រ​នឹង​លៃ​លក។
ឧទាហរណ៍៖  ការ​ប្រតឺងអ៊‌ឹះ (ព. សា.)។

ប្រតិស្រុត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកច្បាប់ដែលសាលាជំនុំខាងពាណិជ្ជកម្មទទួលព្រមឱ្យធ្វើជាអ្នកថណាយក្តី ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អ្នកច្បាប់ដែលសាលាជំនុំខាងពាណិជ្ជកម្មទទួលព្រមឱ្យធ្វើជាអ្នកថណាយក្តី ។

ប្រតិស្រពណ៌

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីយល់ព្រម ការទទួលព្រម ។

ប្រតិស្ន

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ.)(បា.) មើល​ពាក្យ ប្រតិដ្ឋ។ ខ្មែរ​យើង​ច្រើន​តែ​ប្រើ​ពាក្យ​ ប្រតិស្ឋ នេះ​ផ្សំ​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​ពាក្យ អធិស្ឋាន ថា ប្រតិស្ឋ​អធិស្ឋាន គឺ​បញ្ចេញ​វាចា​ឮ​ៗ​ឬ​ខ្សឹប​ៗ តាំង​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ក៏​មាន ឧទ្ទិស​ភាគ​ផល​កុសល​ជូន​ឆ្ពោះ​ទៅ​បុព្វ​បុរស​ដែល​ចែក​ឋាន​ទៅ​ហើយ​ក៏​មាន បន់ស្រន់​សូម​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ផល​តាម​បំណង​ក៏​មាន លា​បំណន់​ក៏​មាន តាំង​សច្ចាធិដ្ឋាន​សំបូង​សង្រូង​ក៏​មាន។
ឧទាហរណ៍៖ ហ៏ យើង​នាំ​គ្នា​ប្រតិស្ឋ​អធិស្ឋាន​ទៅ​!; ខ្ញុំ​បាន​អុជ​ទៀន​ធូប ប្រតិស្ឋ​អធិស្ឋាន​រួច​សព្វ​គ្រប់​ហើយ ។ (និយាយ​ថា ប្រតិស្ឋ​អធិដ្ឋាន ក៏​បាន)។

ប្រតិស្ឋាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រតិឞ្ឋ‌ាន; បា. បតិដ្ឋាន ) ការស្ថិត, ស្ថិតនៅ; ការតាំង, ការតាំងនៅ, តម្កល់; ការសាង, កសាង ។ ប្រើជា កិ. ឬ គុ. ក៏បាន ។

ប្រតិស្ឋ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រតិឞ្ឋ; បា. បតិដ្ឋ ) មើលពាក្យ ប្រតិដ្ឋ ។ ខ្មែរយើងច្រើនតែប្រើពាក្យ ប្រតិស្ឋ នេះផ្សំភ្ជាប់ពីខាងដើមពាក្យ អធិស្ឋាន ថា ប្រតិស្ឋអធិស្ឋាន គឺបញ្ចេញវាចាឮៗឬខ្សឹបៗ តាំងសេចក្ដីប្រាថ្នាក៏មាន, ឧទ្ទិសភាគផលកុសលជូនឆ្ពោះទៅបុព្វបុរសដែលចែកឋានទៅហើយក៏មាន, បន់ស្រន់សូមឲ្យបានសម្រេចផលតាមបំណងក៏មាន, លាបំណន់ក៏មាន, តាំងសច្ចាធិដ្ឋានសំបូងសង្រូងក៏មាន
ឧទាហរណ៍៖ ហ៏ យើងនាំគ្នាប្រតិស្ឋអធិស្ឋានទៅ ! ; ខ្ញុំបានអុជទៀនធូប ប្រតិស្ឋអធិស្ឋានរួចសព្វគ្រប់ហើយ ។ ( និយាយថា ប្រតិស្ឋអធិដ្ឋាន ក៏បាន ) ។

ប្រតិសិទ្ធី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលទទួលសិទ្ធិពីគេ ដើម្បីខ្លួនឯងផង ជំនួសអ្នកដទៃផង ។

ប្រតិសន្ធិ

មានន័យថា (ម. ព. បដិសន្ធិ)។

ប្រតិសកម្មភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពអ្វីៗដែលមានបច្ច័យារាថយក្រោយ ។

ប្រតិវេទន៍ទំនិញ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា សេចក្ដីរាយការណ៍ធ្វើឡើងក្នុងទម្រង់ដែលកំណត់ដោយអាជ្ញាធរគយ ដែលបុគ្គលសាមីបង្ហាញពីនីតិវិធីគយ ដែលនឹងត្រូវអនុវត្តចំពោះទំនិញ និងការកំណត់ជាក់លាក់នានា ដែលអាជ្ញាធរគយតម្រូវឱ្យមានការប្រកាស ដើម្បីអនុវត្តតាមនីតិវិធីនេះ ។

ប្រតិវេទន៍គយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា “វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. សេចក្ដីប្រកាសដែលធ្វើឡើង សម្រាប់គោលបំណងនៃការនាំចេញ ឬនាំចូលតាមទម្រង់ និងរបៀប ដូចមានចែងក្នុងច្បាប់នេះ។ ២. បែបបទនៃការនាំចូលដែលបានបំពេញដោយអ្នកនាំចូល ផ្អែកលើព័ត៌មានក្នុងរបាយការណ៍ជាក់ស្តែង (ROF)។ ៣. ឯកសារប្រកាសសុំនាំចូល ដែលបានបំពេញដោយអ្នកនាំចូល ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានក្នុងរបាយការណ៍ជាក់ស្ដែង។

ប្រតិវេទន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រតិវេទន; បា. បដិវេទន ) ការពិតទូល, ការក្រាបបង្គំទូល, ការជម្រាប
ឧទាហរណ៍៖ ត្រូវធ្វើប្រតិវេទន៍សិន ទើបអាចចូលបាន ។

                  សេចក្តីប្រកាស ការឱ្យដឹងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ បណ្តឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេសនេះបានធ្វើប្រតិវេទន៍ហើយថា ខ្លួននឹងមិនធ្វើសង្គ្រាមជាមួយនឹងប្រទេសនោះទេ; ភ្នាក់ងាររាជការទាំងឡាយ លុះត្រាតែមានប្រតិវេទន៍នៃបន្ទុកគ្រួសារទើបអាចបើកប្រាក់បំណាច់គ្រួសារកូនបាន ។

ប្រតិវេទករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. បុគ្គលដែលធ្វើការប្រកាសដល់គយ ក្នុងនាមខ្លួនផ្ទាល់ ឬក្នុងនាមអ្នកដទៃ។ ២. បុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុន ឬអង្គការ ធ្វើការប្រកាសទំនិញចំពោះគយ។

ប្រតិវេទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិវេទ ) ពិតទូល, ក្រាបបង្គំទូល, ជម្រាប; ប្រកាសដំណឹង, ប្រាប់ឲ្យដឹងមុន ។ គុ. លិខិតប្រតិវេទ, ចុតហ្មាយប្រតិវេទ គឺលិខិតឬចុតហ្មាយក្រាបបង្គំទូល . . . ។
ប្រកាសប្រាប់ឱ្យដឹង ឱ្យដំណឹងជាលាយលក្សណ៍អក្សរយ៉ាងឱឡារិក ។

ប្រតិលោម

មានន័យថា (ម. ព. បដិលោម)។

ប្រតិលេខ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ច្បាប់ (លិខិត) លិខិតដែលធ្វើជាច្រើនច្បាប់ សម្រាប់ប្រើការផ្សេងៗ ។

ប្រតិលិខិត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លិខិតសម្ងាត់ ដែលធ្វើឡើងសម្រាប់បំបែរលិខិតចេញមុខ ដើម្បីបំភាន់ ។

ប្រតិលាភ

មានន័យថា (ម. ព. បដិលាភ)។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កំរៃដែលបានពីផលដី ឬពីប្រាក់ជាដើមទុន ប្រាក់ដែលបានមកពីមុខរបរផ្សេងៗ ។

ប្រតិរោបនកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដកកូនឈើទៅដាំនៅទីដទៃ ការនាំយកទៅដាក់ឱ្យនៅ​ទីកន្លែង​ដទៃ ។

ប្រតិយោធនិយម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បជញ្ញៈ លទ្ធិដែលប្រឆាំងនឹងគំនិតស្រឡាញ់សង្គ្រាម ។

ប្រតិមាគន្ថី,ប្រតិមាសាស្រ្ត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តចែងពីរូប ពីគំនូរ ពីចម្លាក់នឹង​សិល្បៈផ្សេងៗ ។

ប្រតិមាករ

មានន័យថា (ម. ព. បដិមាករ)។

ប្រតិមា

មានន័យថា (ម. ព. បដិមា)។

ប្រតិមតិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មតិ គំនិតដែលផ្ទុយប្លែកពីគេ ។

ប្រតិភូស្ថាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទីស្តីការរបស់រាជការ ជាតំណាងប្រទេសមួយ តាំងក្នុងប្រទេសដទៃ ដែល​ពុំ​ទាន់​មានទូត ឬឯកអគ្គទូតនៅឡើយ ។

ប្រតិភូសហជីព

?ថ្នាក់ពាក្យជា ចំណូលមិនមែនសារពើពន្ធ
មានន័យថា អ្នកតំណាងសមាជិកសហជីព តាមរយៈការបោះឆ្នោត ឬជ្រើសតាំងដោយសហជីពរបស់សាមីខ្លួនផ្ទាល់។

ប្រតិភូបុគ្គលិក

?ថ្នាក់ពាក្យជា ចំណូលមិនមែនសារពើពន្ធ
មានន័យថា អ្នកតំណាងកម្មករនិយោជិត តាមរយៈការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសចេញពីកម្មករនិយោជិតដោយផ្ទាល់។

ប្រតិភូកម្មមុខងារ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ, រដ្ឋបាលសាធារណៈ
មានន័យថា ការផ្ទេរនូវមុខងារ ការទទួលខុសត្រូវអំណាច និងឆន្ទានុសិទ្ធិ ដើម្បីគ្រប់គ្រងនិងអនុវត្តមុខងារក្នុងនាមអាជ្ញាធរដែលធ្វើប្រតិភូកម្ម ដោយផ្អែកតាមតម្រូវការ នៃការធ្វើប្រតិភូកម្មនោះ។ អាជ្ញាធរដែលបានធ្វើប្រតិភូកម្មនៅតែរក្សាភាពជាម្ចាស់លើកិច្ចការ ដែលបានធ្វើប្រតិភូកម្ម។

ប្រតិភូ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិភូ ) អ្នកធានា; អ្នកជាជំនួស, អ្នកថៈណាយ, អ្នកទទួលអំណាចធ្វើការជាជំនួស ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រតិភូនៃរដ្ឋមន្ត្រី; ក្នុងសន្និបាតនោះ គប្បីចាត់ប្រតិភូខាងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ១រូបផង ។

ប្រតិភាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ប្រតិភាណ ) ។

ប្រតិភាណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិភាណ ឬ —ភាន ) ប្រាជ្ញា, ការឈ្លាសវៃ, ការដឹងទាន់ភ្លាមៗ, ការមិនវង្វេងវង្វាន់ភ័ន្តច្រឡំ; ដំណើរក្លៀវក្លា, អង់អាចដោយការដឹង
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានប្រតិភាណ កម្ររកបានណាស់ ។ ប្រកបដោយប្រតិភាណ ប្រកបដោយប្រាជ្ញាឈ្លាសវាងវៃ ។

ប្រតិភាគ

មានន័យថា (ម. ព. បដិភាគ)។

ប្រតិព័ទ្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រតិពទ្ធ; បា. បដិពទ្ធ ) ជាប់, ជាប់ស្អិត, ជំពាក់; ស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តកូនប្រុសខ្ញុំ ។

                  ប្រើជា ន. ក៏បាន ។
ឧទាហរណ៍៖ មានប្រតិព័ទ្ធ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ចិត្ត​ប្រតិព័ទ្ធ។

ប្រតិពល

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិពល ) ដែលអង់អាច, វាងវៃ, ស្ទាត់, ជំនាញ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សប្រតិពល; គួរឲ្យមនុស្សប្រតិពលថ្លែងការណ៍ក្នុងមហាសន្និបាត ។

ប្រតិពន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិ + ពន្ធ ឬ —ពន្ធន ) ដំណើរជាប់, ជំពាក់; សេចក្ដីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត ។
ឧទាហរណ៍៖ មាន​ប្រតិពន្ធ។

                   ការរួមគំនិត ព្រួតគ្នាជាពួកក្នុងផ្លូវនយោបាយ ។

ប្រតិប័ទ

មានន័យថា ( ម. ព. ប្រតិបទា ) ។

ប្រតិបាទី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកសុំចុះឈ្មោះចូលដេញថ្លៃ ។

ប្រតិបាទន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីប្តេជ្ញាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដែលគេធ្វើដើម្បីរ៉ាប់រងបំពេញមុខការ ឬផ្គត់ផ្គង់នូវវត្ថុតាមលក្ខខ័ណ្ឌដែលតម្រូវ។

ប្រតិបទា

មានន័យថា ( ម. ព. បដិបទា ) ។

ប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ការងារចាំបាច់ទាំងឡាយសម្រាប់អភិវឌ្ឍការដ្ឋានឱ្យដល់កម្រិតពាណិជ្ជកម្ម។

ប្រតិបត្តិការសង្ស័យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថ
មានន័យថា ប្រតិបត្តិការទាក់ទងទៅនឹងមូលនិធិដែលត្រូវបានសង្ស័យថា បានមកពីការប្រព្រឹត្តបទល្មើស ឬជាមូលនិធិទាក់ទងនឹងហិរញ្ញប្បទានភេរវកម្ម ។

ប្រតិបត្តិការរតនវត្ថុ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា រាល់ចលនាសាច់ប្រាក់, តម្លៃដែលអាចកេណ្ឌប្រមូលបាន, គណនីនិក្ខិត្តភណ្ឌ និងគណនីចរន្ត ហើយនិងប្រតិបត្តិការទាំងឡាយ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគណនីឥណទេយ្យនិងបំណុលរយៈពេលខ្លី។

ប្រតិបត្តិការមានការរៀបចំ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា ប្រតិបត្តិការក្នុងចំណោមបុគ្គលទាក់ទិន ដែលជាទូទៅតែងតែមានការរៀបចំទុកជាមុន។ សម្រាប់គោលដៅនៃប្រកាសនេះ រាល់ប្រតិបត្តិការជាមួយនឹងភាគីដែលបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសដែលមានដែនយុត្តាធិការពន្ធទាបជាងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រតិបត្តិការមានការរៀបចំ។

ប្រតិបត្តិការទូរគមនាគមន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រាល់សកម្មភាពទាំងឡាយ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិទ្យាសាស្រ្តនិងបច្ចេកវិទ្យា ក្នុងការបញ្ជូននិងទទួលស៊ីញ៉ាល់ ទិន្នន័យ សំឡេង រូបភាព ឬប្រភេទព័ត៌មានដទៃទៀត តាមរយៈការប្រើប្រាស់ថាមពលក្រោមទម្រង់អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក អគ្គិសនី វិទ្យុ ពន្លឺ ឬទម្រង់ដទៃទៀត។

ប្រតិបត្តិការគ្មានការរៀបចំ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា ប្រតិបត្តិការដែលមិនមែនជាប្រតិបត្តិការមានការរៀបចំ និងដែលបានធ្វើឡើងដោយសហគ្រាសឯករាជ្យ។

ប្រតិបត្តិការ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មធ្យោបាយសព្វប្រការ ដែលគេយកមកប្រើដើម្បីឱ្យបានសម្រេចផល ការហាត់ល្បង ការប្រយុទ្ធនៃអង្គទ័ព ដើម្បីបង្ក្រាបសត្រូវក៏ហៅថាប្រតិបត្តិការដែរ ។

ប្រតិបត្តិករសេដ្ឋកិច្ចដែលត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ភាគីដែលបានចូលរួមក្នុងចរាចរទំនិញអន្តរជាតិនៅក្នុងមុខងារដែលបានអនុញ្ញាតដោយអាជ្ញាធរគយ ដោយប្រតិបត្តិតាមតម្រូវការលក្ខន្តិកៈ និង/ឬបទបញ្ជារបស់សមាជិក ដោយយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើស្តង់ដារសន្តិសុខផ្គត់ផ្គង់។

ប្រតិបត្តិករផ្នែកលក់

មានន័យថា បុគ្គលិកគន្លឹះសម្រាប់ការទាក់ទងរវាងអង្គភាពអាជីវកម្ម និងអតិថិជនដើម្បីឆ្លើយតបសំណួរ និងសំណូមពរ បង្ហាញផលិតផលថ្មីៗ តាំងពិព័រណ៍ និងផ្តួចផ្តើមគំនិតថ្មីក្នុងការលក់ផលិតផល។

ប្រតិបត្តិករធុរកិច្ចម្ហូបអាហារ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល ដែលទទួលខុសត្រូវលើការធានាអនុលោមភាពតាមបទប្បញ្ញត្តិជាធរមានផ្សេងៗ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងធុរកិច្ចម្ហូបអាហារនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។

ប្រតិបត្តិករធានារ៉ាប់រងសុខភាពសហគមន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ធានារ៉ាប់រង
មានន័យថា ស្ថាប័នធានារ៉ាប់រងសុខភាពខ្នាតតូចមិនសែ្វងរកប្រាក់ចំណេញដែលផ្តោតសំខាន់លើវិស័យមិនផ្លូវការ ដោយបង្កើតឡើងពីមូលនិធិសមធម៌ និងការប្រមូលភាគទានសម្រាប់ធានាហានិភ័យ ហើយស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយតម្លាភាព។

ប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិ ប្រកបអាជីព ឬធ្វើអាជីវកម្មលើសេវាកម្មទេសចរណ៍។

ប្រតិបត្តិករទូរគមនាគមន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា នីតិបុគ្គលដែលទទួលអាជ្ញាបណ្ណធ្វើប្រតិបត្តិការទូរគមនាគមន៍ទាំងអស់ នៅក្នុងទឹកដី នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

ប្រតិបត្តិករដឹកជញ្ជូន

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា អ្នកដឹកជញ្ជូន គឺជានីតិបុគ្គល ឬបុគ្គលធម្មតាជាឯកជន ឬជាសាធារណជន ដែលជាអ្នកដឹកជញ្ជូនទំនិញ និង/ឬអ្នកដំណើរតាមផ្លូវគោក សម្រាប់ទទួលរង្វាន់ជាប្រាក់កម្រៃ។

ប្រតិបត្តិករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ចំណូលមិនមែនសារពើពន្ធ, គយ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. បុគ្គលដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងដំណើរការប្រមូលទិញកែច្នៃធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ឬចែកចាយទំនិញសម្គាល់ភូមិសាស្ត្រ។ ២. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងដំណើរការប្រមូលទិញ កែច្នៃធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ឬចែកចាយទំនិញ ការសម្គាល់ភូមិសាស្រ្តទំនិញ។

ប្រតិបត្តិ

មានន័យថា (ម. ព. បដិបត្តិ)។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការអនុវត្ត ការប្រព្រឹត្តតាមវិធាន និងគោលការណ៍នៃសិល្បៈ ឬវិទ្យាសាស្រ្ត (ផ្ទុយ​នឹង​ទ្រឹស្តី) ។

ប្រតិបដិវត្តន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបដិវត្ត ដែលគេធ្វើឡើងដោយមានគោលបំណង និងបំផ្លាញ​លទ្ធផលដែលបានសម្រេចហើយ ។

ប្រតិបក្ស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បដិបក្ខ ) ។

ប្រតិនិនាទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សូរដែលលាន់ រំពងឡើង ដំណឹងដែលឮតៗ គ្នាពីមួយទៅមួយមិនបាត់ ។

ប្រតិនិក្ខេបបទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យពីរមាត់មានន័យផ្ទុយពីគ្នា នៅក្នុងប្រយោគដដែលដូចជា ពន្លឺព្រិលៗនៃផ្កាយចេញពីមេឃ គឺពាក្យមួយថា ពន្លឺមួយទៀតថាព្រិល​ៗ ។

ប្រតិទិន

មានន័យថា (ម. ព. បដិទិន) ។

ប្រតិដ្ឋាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ក្តារឈ្នាន់ អ្វីៗដែលសម្រាប់ឈានទៅរកគោលបំណង ។

ប្រតិដ្ឋ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បតិដ្ឋ; សំ. ប្រតិឞ្ឋ “ឋិតនៅនឹង, តាំងនៅស៊ប់, តាំងនៅជាប់លាប់; ឈរស៊ប់, . . . ” ) ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា បង្កើតឲ្យមានឡើងតាមយោបល់របស់ខ្លួន ដោយប្រដូចទៅនឹងនេះនឹងនោះខុសសោះក៏មាន ត្រូវដែរក៏មាន ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំអាលជឿពេក ព្រោះអ្នកនិយាយចេះតែប្រតិដ្ឋថាៗទៅទេ ។

                 ប្រើជា គុ. ក៏បាន : រឿងប្រតិដ្ឋ, ពាក្យប្រតិដ្ឋ រឿងឬពាក្យដែលគេប្រតិដ្ឋឲ្យមានឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ សាស្ត្រាល្បែងថ្លែងរឿងក្រៅពីជាតកមែនទែន, ដូចជារឿងលក្សណវង្ស, រឿងស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ, រឿងសព្វសិទ្ធ, រឿងជិនវង្ស . . . សុទ្ធតែជារឿងប្រតិដ្ឋ ដូចគ្នានឹងរឿងប្រលោមលោកដទៃទៀត ដែលជារឿងប្រតិដ្ឋនោះដែរ ។ ពាក្យថា រូបយាយចាស់រវៃអំបោះនៅក្នុងវង់ព្រះចន្ទ្រ ជាសម្ដីប្រតិដ្ឋប្រាប់ក្មេងតូចៗដែលវាសួរ, ឯតាមការណ៍ពិត គឺជារូបទន្សាយ (ពោធិសត្វ) ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរជាតក ( ខាងពុទ្ធនិយម ) ។ល។ តាមទម្លាប់និយាយថា ប្រឌិត ឬធ្លាប់សរសេរ ប្រឌិដ្ឋ ក៏មាន, គួរសរសេរ ប្រតិដ្ឋ វិញត្រឹមត្រង់តាម សំ. និង បា. លាយចម្រុះគ្នា, ត្រូវការអានថា ប្រដិត, ឬថា ប្រឌិត តាមទម្លាប់ក៏សឹងតែបាន, ដូចជាសរសេរ អតិត ឬ អតីត ធ្លាប់អានថា អឌិត នោះដែរ ដ្បិតការអានខុសពីសរសេរនេះ រាប់ថាជា អញ្ញត្រសព្ទ ក្នុងអក្សរសាស្ត្រ ដូចជា អញ, អ្នក, នេះ, នោះ អានថា អាញ់, នាក់, និះ, នុះ . . . ដូច្នោះដែរ ។ ល ។

ប្រតិចារឹក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រតិលេខ ការកត់ចម្លង ការសំណៅទាំងមូលនូវសេចក្តីសំបុត្រ ពីរឿងលក់​ដូរ ឬផ្លាស់ឈ្មោះ នៃអសង្ហារិមវត្ថុ នៅក្នុងសៀវភៅពិសេស ។

ប្រតិចក្រវាត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លែងបរិយាកាសខាងខ្ពស់ ។

ប្រតិឃាត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្លាត ខ្ទាត អាមណាម ដរធរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ការបាត់ប្រាក់ជិតប៉ែតស្សិបលាន ដែល​រក​ឃើញ នៅពេលថ្មីៗ នាំឱ្យមានប្រតិឃាតដល់ពួកអ្នកសមគំនិតជាខ្លាំង ។

ប្រតិក្រិយា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បដិកិរិយា, បតិកិរិយា ) ដូច ប្រតិកម្ម ដែរ, ប៉ុន្ដែពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកជនដែលកាន់ជើងជួយជ្រោមជ្រែង ដល់ប្រតិកម្មនយោបាយ ឬដល់បក្ខពួកដែលប្រឆាំងចំពោះសេចក្ដីចម្រើន ឬក៏ចំពោះគោលបំណងរបស់ខ្លួន ។
ឧទាហរណ៍៖ ចាំស្ដាប់មើលជើងការនយោបាយពួកប្រតិក្រិយាសព្វថ្ងៃ តើវានឹងទៅជាយ៉ាងណា ? ( បារ. Réactionaire ) ។ ប្រើជា ប្រតិកិរិយា សំ. និង បា. ក៏បាន ជា បដិកិរិយា បា. ក៏បាន ។

ប្រតិក្រាន្ត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការលុបចោលនូវឥណទាន ការលុបចោល ឬការកែនៅលើសៀវភៅ​បញ្ជីធំ ។

ប្រតិកិរិយា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកជួយទំនុកបម្រុងដល់គណបក្ស ដែលប្រឆាំងនឹងសេចក្តីចម្រើន ។

ប្រតិការណ៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប៉ះទង្គុក ព្រឹត្តិការណ៍ដែលដរធរមកពីហេតុដទៃ ។

ប្រតិករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារជាតិខ្លះដែលគេប្រើក្នុងគីមី ដើម្បីពិសោធមើលប្រតិកម្ម របស់សារជាតិមួយទៀត ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា សារជាតិខ្លះដែលគេប្រើក្នុងគីមី ដើម្បីពិសោធមើលប្រតិកម្ម របស់សារជាតិមួយទៀត ។

ប្រតិកម្មអេឡែឌីន

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា តេស្ដដែលបង្ហាញភាពខុសគ្នានៃបេ្រងមិនទាន់សំងួត ដូចជាអូលេអ៊ីនពីបេ្រងពាក់កណ្ដាលស្ងួត និងបេ្រងស្ងួត។ អាស៊ីតនីទ្រឺបំលែង អូលេអ៊ីនទៅជាអ៉ីសូមែរឺងរបស់វា នៅពេលដែលបេ្រងពាក់កណ្ដាលស្ងួតបានប៉ះជាមួយនឹងអាស៊ីតនីទ្រឺឡើងខាប់យឺតៗ និងបេ្រងស្ងួតដូចជាបេ្រង tung ក្លាយជារឺង និងរ៉េស៊ីន។

ប្រតិកម្មអេឡិចត្រូស៊ីគ្លិច

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អន្ដរបំលែងនៃប្រព័ន្ធ π លីនេអ៊ែផ្ទុក n π- អេឡិចត្រុង និងម៉ូលេគុលស៊ីគ្លិចផ្ទុក (n-2) π អេឡិចត្រុងដែលបង្កើតឡើង ដោយការភ្ជាប់ចុងខ្សែនៃម៉ូលេគុលលីនេអ៊ែ។

ប្រតិកម្មលំដាប់ទី១

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មគីមីដែលល្បឿនបន្ថយកំាបរបស់សមាសភាគ A ជាមួយរយៈពេលសមាមាត្រទៅនឹងកំហាប់របស់ A។

ប្រតិកម្មរ៉ាឌីកាល់សេរី

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល homolytic cleavage ។

ប្រតិកម្មបនេ្ទរអេឡិចត្រុង

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មដែលមានបនេ្ទរអេឡិចត្រុងពីក្រុមមួយទៅក្រុមមួយផេ្សងទៀត។ មានន័យថា ប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្មនិងប្រតិកម្ម រេដុកម្ម។

ប្រតិកម្មបណ្ដូរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មដែលក្នុងនោះអាតូម ឬអ៉ីយ៉ុងពីរប្ដូរកន្លែងក្នុងម៉ូលេគុលពីរខុសគ្នា ឬក្នុងម៉ូលេគុលតែមួយ។

ប្រតិកម្មបណ្ដាច់

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មគិមីដែលចូលរួមក្នុងការផ្ដាច់ផ្នែកខ្លះនៃសមាសធាតុប្រតិករ និងបង្កើតបានសមាសធាតុទីពីរ។

ប្រតិកម្មជ្រើសរើសអេណង់ស្យូមែ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល stereoselective reaction ។

ប្រតិកម្មជំនួសសម្ព័ន្ធពីរជាន់

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មគីមីរវាងសមាសធាតុដែលក្នុងនោះធាតុក្នុងប្រតិករផ្សំឡើងវិញដើម្បីបង្កើតសមាសធាតុខុសគា្នពីរហើយផលិតផលនិមួយៗមានធាតុមួយដែលបានមកពីប្រតិករនិមួយៗនោះ។

ប្រតិកម្មងាយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មដែលប្រតិករត្រូវបានបំលែងទៅជាផលិតផលក្នុងមួយដំណាក់ការ។

ប្រតិកម្មងងឹត

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ផ្នែកប្រតិកម្មរស្មីសំយោគដែលប្រើ ATP, NADPH និងកាបូនឌីអុកស៊ីតដើម្បីសំយោគគ្លុយកូស។

ប្រតិកម្មគីមីលឿន

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មក្នុងរយៈពេលពាក់កណ្ដាលមីលីវិនាទី ឬតិច ជាង។ ប្រតិកម្មទាំងនោះកើតឡើងយ៉ាងរហ័សដែលគេត្រូវប្រើបចេ្ចកទេស ពិសោធពិសេសដើម្បីសងេ្កតល្បឿនរបស់វា។

ប្រតិកម្ម Gatterman

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ១. ប្រតិកម្មនៃផេណុល ឬផេណុលអេស្ទែ និងអ៉ីដ្រូសែនក្លរួ ឬអ៉ីដ្រូសែនស្យានួក្នុងមានវត្ដមានក្លរួនៃលោហៈដូចជាអាលុយមីញ៉ូមក្លរួដើម្បីបង្កើតជាអាល់ដេអ៉ីតបនា្ទប់ពីអ៉ីដ្រូលីស។
២. ប្រតិកម្មនៃសូលុយស្យុងអេតាណុលនៃអំបិលឌីអាសូញ៉ូមជាមួយកករម្សៅ ទង់ដែង ឬភា្នក់ងាររេដុកម្មដទៃទៀតដើម្បីបង្កើតជាសមាសធាតុឌីអារីល។

ប្រតិកម្ម Friedel-Crafts

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មជំនួសដែលរងកាតាលីសដោយអាលុយមីញ៉ូមក្លរួដែលក្នុងនោះ ក្រុមអាល់គីល (R-) ឬអាស៊ីល (RCO-) ជំនួស អាតូមអ៊ីដ្រូសែនរបស់ណ្វៃយ៉ូអារ៉ូម៉ាទិចដើម្បីបង្កើតអ៊ីដ្រូកាបូន ឬសេតូន។