Category: A Khmer Dictionary

ប្រភេទក្រុមប្រឹក្សា

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា មានដូចជាក្រុមប្រឹក្សាឃុំ ក្រុមប្រឹក្សាសង្កាត់ ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុមប្រឹក្សាខណ្ឌ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី។

ប្រភេទកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ប្រភេទទាំងឡាយណាដែលមានចំនួនតិចតួច ប៉ុន្តែវាពុំស្ថិតនៅក្នុងភាពគ្រោះថ្នាក់ផុតពូជភ្លាមៗទេ។ ជាទូទៅ ប្រភេទទាំងនេះគេតែងជួបប្រទះក្នុងបណ្ដាភាវៈប្រចាំទីក្នុងជម្រកពិសេសណាមួយ ឬស្ថិតនៅរាយប៉ាយយ៉ាងរង្វើល នៅលើតំបន់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។

ប្រភេទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភេទ ) បែប, យ៉ាង, បែបយ៉ាង; ចំណែក, បែបបទដែលចែកចេញជាពួកដោយឡែក, សេចក្ដីផ្សេងគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ ធម៌នេះមានច្រើនប្រភេទ; ប្រភេទទី ១, ប្រភេទទី ២ ។ ល ។

                  បែប យ៉ាង បែបយ៉ាង បែបបទដែលចែកចេញជាពួកដោយឡែក ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ, លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ការកំណត់លក្ខណសម្បត្តិរបស់អ្នកទទួលការថាតូច មធ្យម ឬធំ។ ២. ការកំណត់លក្ខណសម្បត្តិរបស់អ្នកទទួលការសាងសង់កម្រិតតូច មធ្យម និងធំ។ ៣. ប្រភេទ អនុប្រភេទ ឬពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រណាមួយ។

ប្រភើច

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ភើយ​ទៅ​ភើយ​មក ភើយ​រឿយ​ៗ ភើយ​យឺត​មិន​លែង។ ប្រភើច​ប្រទាញ ភើច​ទាញ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ភើច​ទាញ​រឿយ​ៗ, ភើច​ទាញ​យឺត​ៗ។

ប្រភូ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភូ ) ម្ចាស់, ចៅហ្វាយ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​អង់អាច ហៅ​ហាន មោះមុត (ព. កា.) ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅ​ក្នុង​សន្និបាត នៃ​ជន​រួម​ជាតិ នោះ​មាន​ប្រភូ ជា​អ្នក​ណែនាំ ទុក​ដូច​ជា​គ្រូ ជា​កាលញ្ញូ ដឹង​កាល ដឹង​ការណ៍។

ប្រភាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រភាឞ; បា. បភាស ) ពោល, ស្ដី, និយាយ; ( រ. ស. ) ត្រាស់; មានព្រះតម្រាស់ : ទ្រង់ប្រភាស ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចទ្រង់ប្រភាស ឲ្យអស់ពួករាស្ត្រ បានឮរាល់គ្នា ប្រជាពលរដ្ឋ ត្រេកអរមហិមា បានថ្វាយសច្ចា ថាសូមស្មោះត្រង់ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ 
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភាស ) ពន្លឺ, រស្មី ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ រីពួកនិគ្រន្ថ ច្រើនក្រៃពេកពន់ លុះឃើញប្រភាស នៃព្រះសម្ពុទ្ធ ស្លុតរត់រទាស ខ្លះស៊ូស្លាប់ផ្ដាស ដោយលោតមុជទឹក . . .( កាព្យសរសើរយមកប្បាដិហារនៃព្រះសម្ពុទ្ធ ក្នុងកាលដែលស្ដេចទៅកាន់ឋានត្រ័យត្រិង្ស . . . ) ។

ប្រភាមណ្ឌល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វង់ពន្លឺព័ទ្ធជុំវិញមណ្ឌលក្បាលនៃសន្តបុគ្គល មានព្រះពុទ្ធជាដើម ។

ប្រភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រភាវ; បា. បភាវ ) អានុភាព, អំណាច, កម្លាំង ( រ. ស. )
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះប្រភាព, ព្រះរាជប្រភាព ( ព្រះរាជានុភាព ) ។

ប្រភាត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភាត ) អរុណោទ័យ គឺពេលព្រះអាទិត្យរះ, ព្រឹកព្រហាម ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលភ្លឺច្បាស់ហើយ, ដែលរះហើយ ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅពេលប្រភាត សម្ដេចភូវនាថ ទតសព្វទិសា ទតឃើញព្រឹក្សព្រៃ ត្រសុំសាខា មានពួកបក្សា បក្សីច្រើនក្រៃ ។

ប្រភាគម៉ូល

?ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា អនុបាត ( ratio)​ នៃចំនួនម៉ូលនៃសមាសភាគមួយក្នុងបរិមាណកំណត់ធៀបទៅនឹងចំនួនម៉ូលសរុបនៃសមាសភាគទាំងអស់ក្នុងបរិមាណនោះ ។ តាមធម្មតា គេប្រើបំណែកជាម៉ូលសម្រាប់រាយការណ៍អំពីខ្យល់ស្ងួត ។ ចំពោះ ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលមានអាយុកាលវែងមានខ្នាតតាមលំដាប់ដូចជា​ mmol/mol (មួយភាគលាន :ppm) , nmol/mol (មួយភាគបីលាន:ppb)​ , និង fmol/mol​ (មួយភាគទ្រីលាន:ppt) ។ បំណែកជាម៉ូលខុសពីសមាមាត្រល្បាយជាមាឌ ដែលគិតជា​​ ppmv ។ល។ ដោយការកែតម្រូវឧស្ម័នទៅក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា ។ កំណែតម្រូវនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ពាក់ព័ន្ធនឹងសុក្រឹតភាពនៃការវាស់វែងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ជាច្រើន ។

ប្រភាគកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ការញែកល្បាយក្នុងដំណាក់កាលបន្ដបន្ទាប់ដែលដំណាក់កាល និមួយៗផ្ដាច់ពីល្បាយនូវសមាមាត្រមួយចំនួនរបស់សារធាតុមួយកុ្នងចំណោម សារធាតុទាំងឡាយដោយលក្ខណៈរលាយឌីផេរ៉ង់ស្យែលក្នុងល្បាយធាតុ រំលាយទឹក។

ប្រភាគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ចំណែកមួយនៃវត្ថុរាវហើរនៅក្នុងចន្លោះចំណុចរំពុះខ្លះដូចជាប្រភាគ ណាប់តា បេ្រងកាត ឬប្រភាគប្រេង ឧស្ម័ន។

ប្រភាករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភាករ ) អ្នកធ្វើពន្លឺ គឺព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ្រ, ភ្លើង ។

ប្រភា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភា ) ពន្លឺ, រស្មី ។

ប្រភស្សរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បភស្សរ ) សម្បុរភ្លឺផ្លេកៗ; ពន្លឺចិត្តប្រក្រតី គឺពន្លឺចិត្តដែលមិនទាន់មានគ្រឿងសៅហ្មងមកប៉ះពាល់ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលភ្លឺផ្លេក, ដែលភ្លឺចាំង, ព័ណ៌គ្រាប់ភ្លៀង ។
ឧទាហរណ៍៖ មានកាលខ្លះ, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ចេញដោយឈានឫទ្ធិនូវរស្មី ៦ ព័ណ៌ ឲ្យផ្សាយចេញអំពីព្រះសរីរកាយ, គឺរស្មីព័ណ៌ខៀវ, លឿង, ក្រហម, ស, ហង្សបាទ, ប្រភស្សរ ហៅថា ឆព្វណ្ណរង្សី ឬ ឆព្វ័ណ៌រស្មី ឬក៏ ឆទ្ព័ណ៌រស្មី ។

ប្រភពបង្កការរាលឆ្លងសមាសភាពចង្រៃ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា កន្លែងដែលកើតមាននូវសមាសភាពចង្រៃមួយ ឬច្រើនប្រភេទ ហើយដែលអាចរាលឆ្លងទៅក្រៅបាន។

ប្រភពទុនវិនិយោគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ដើមទុន និងបំណុល។

ប្រភព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រភវ ; បា. បភវ ) ដែនកើត, ទីដែលកើតមុន, ហេតុដែលបណ្ដាលឲ្យកើត, ដើមកំណើត ។
ឧទាហរណ៍៖ តណ្ហាជាប្រភពនៃសេចក្ដីទុក្ខលំបាកគ្រប់យ៉ាង, ការងារជាប្រភពនៃទ្រព្យសម្បត្តិ ។

                 ក្បាលស្ទឹង, ក្បាលទន្លេ, មេទឹក ( បារ. Source ) ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ដំណើរការ សកម្មភាព ឬយន្តការណាមួយ ដែលបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់អាអេរ៉ូសូល ឬ បុរេករនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ឬ នែអាអេរ៉ូសូលទៅក្នុងបរិយាកាស ។

ប្រព្រឹត្តិការណ៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណឹង ព័ត៌មានអំពីរឿងផ្សេងៗ ឬអំពីការសុខទុក្ខរបស់ជនណាមួយ ។

ប្រព្រឹត្តិការ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបំពេញមុខងារ មុខងារ មុខនាទី អំពើជារបស់សរីរាង្គនីមួយៗ ដូចជាការរំលាយអាហារ ដង្ហើមជាដើម ។

ប្រព្រឹត្តិកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការទទួលរាក់ទាក់ ប្រតិបត្តិការសព្វយ៉ាងធ្វើលើរូបធាតុខ្លះ ដែលបម្រុងយកទៅច្នៃ ដើម្បីប្រើប្រាស់ការព្យាបាលជំងឺ ។

ប្រព្រឹត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រវ្ឬត្តិ; បា. បវត្តិ ) ការធ្វើតាម, ការកាន់វត្តប្រតិបត្តិ; ដំណឹង; ហេតុ, ដើមហេតុ; រឿងរ៉ាវ; ពង្សាវតារ
ឧទាហរណ៍៖ ការប្រព្រឹត្តិ, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តិ ។

                   ប្រព្រឹត្តិ នេះជានាមសព្ទចេញពីកិរិយាសព្ទថា ប្រព្រឹត្ត ដោយផ្សំជាមួយនឹង តិ-បច្ច័យ តម្រួតគ្នាជា ត្តិ ( ជា ប្រព្រឹត្តិ )មានលក្ខណាការដូចជា បញ្ញត្ត កិ. , បញ្ញត្តិ ន. នោះដែរ : រាជរដ្ឋាភិបាលបញ្ញត្តហើយថា . . . ; មានបញ្ញត្តិរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលថា . . . ; មិនមានបង្គាប់ឲ្យប្រើពាក្យ ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី ផ្សំជាមួយផងជា សេចក្ដីបញ្ញត្តិ ទេ ពីព្រោះ បញ្ញត្តិ ជានាមសព្ទចេញពីកិរិយាសព្ទថា បញ្ញត្ត ( ឲ្យជានាមសព្ទថា បញ្ញត្តិ ស្រេចទៅហើយ ); គួរតែប្រើ ប្រព្រឹត្តិ នេះឲ្យដូច បញ្ញត្តិ នោះដែរ គឺប្រើថា : អ្នកនុះមានប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវណាស់, ប្រព្រឹត្តិរបស់គេជាទិដ្ឋានុគតិ គួរអ្នកផងយកតម្រាប់តាម; កុំប្រើថា ការប្រព្រឹត្តិ, ក្ដីប្រព្រឹត្តិ, ដំណើរប្រព្រឹត្តិ, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តិ ដូច្នេះឡើយ, ប៉ុន្តែដោយមានទម្លាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹង ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី ផងដូច្នេះយូរណាស់មកហើយ, ទោះបីខុសពីបែបវេយ្យាករណ៍ខ្មែរយ៉ាងនេះក៏ដោយ អ្នកអក្សរសាស្ត្រក៏គួរពិចារណាឲ្យហ្មត់ចត់ល្អិតល្អចុះ ។តាមបែបវេយ្យាករណ៍ថា បើត្រូវការបង្វែរកិរិយាសព្ទខ្លះឲ្យជានាមសព្ទ ដោយប្រើពាក្យ ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី មកផ្សំផងនោះ គួរផ្សំជាមួយនឹង កិ. ថា ប្រព្រឹត្ត ជា ការប្រព្រឹត្ត, ក្ដីប្រព្រឹត្ត, ដំណើរប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីប្រព្រឹត្ត ដូច្នេះវិញ ដូចជា ចំណង់, ចំណេះ, បំណង, អំណរ ដែលគេត្រូវការប្រើក្នុងកាព្យថា សេចក្ដីចង់, ការចេះ, ក្ដីប៉ង, សេចក្ដីអរ . . . ដូច្នោះដែរ ។ ល ។ ( ម. ព. បវត្តិ, ប្រវត្តិ និង សេចក្ដី ទៀតផង ) ។ ប្រព្រឹត្តិការណ៍ ឬ ប្រព្រឹត្តិហេតុ; ប្រព្រឹត្តិកាល; ប្រព្រឹត្តិសាស្ត្រ ដូចគ្នានឹង បវត្តិការណ៍ ឬ បវត្តិហេតុ; បវត្តិកាល; បវត្តិសាស្ត្រ ដែរ ( ម. ព. ទាំងនេះ ទៀតផង ) ។

ប្រព្រឹត្ត

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រវ្ឬត្ត; បា. បវត្ត ) ធ្វើ, ធ្វើតាម, ប្រតិបត្តិតាម, កាន់វត្តប្រតិបត្តិ ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំ​ប្រព្រឹត្ត​ទុច្ចរិត។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលធ្វើ, ដែលធ្វើតាម, ដែលកាន់វត្តប្រតិបត្តិ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈ្មោះ​នេះ​ជា​មនុស្ស​ប្រព្រឹត្ត​សុចរិត​ត្រឹមត្រូវ ។

ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សំណុំអន្តរអំពើចម្រុះនៅលើផ្ទៃដីមួយជាក់លាក់ រវាងបណ្ដាភាវៈមានជីវិត (សារព័ន្ធរុក្ខជាតិ សត្វមីក្រូសរីរាង្គ) ជាមួយនឹងមជ្ឈដ្ឋានគ្មានជីវិត (អាកាសធាតុ មីក្រូអាកាសធាតុ ដី ទឹក) ដែលបង្កនូវស្ថាបនកម្មរបស់បរិស្ថាន និងជាឯកតាបំពេញមុខងារមួយនៅលើសម្បកផែនដី។ មនុស្សរួមជាមួយសម្បកផែនដី។ មនុស្សរួមជាមួយតម្រូវការផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប្រពៃណី វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន ក៏ជាផ្នែកចម្រុះរួមមួយ នៃបណ្ដាប្រព័ន្ធមជ្ឈដ្ឋានព្រៃឈើដែរ។

ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុ

?ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា “ប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញខ្លាំងដែលមានសមាសភាគចម្បងចំនួនប្រាំ គឺ បរិយាកាស មណ្ឌលទឹក មណ្ឌលកំណក ផ្ទៃដី និង ជីវមណ្ឌល ដែលមានអន្តរកម្មរវាងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុវិវត្តទៅតាមពេលវេលានៅក្រោមឥទ្ធិពលឌីណាមិកផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន និងវិវត្តដោយសារកម្លាំងពីខាងក្រៅដូចជា បន្ទុះភ្នំភ្លើង ការប្រែប្រួលពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងដោយសកម្មភាពមនុស្សដែលបណ្ដាលឲ្យមានការប្រែប្រួលសមាសធាតុក្នុងបរិយាកាស ការប្រែប្រួលការប្រើប្រាស់ដី ជាដើម។​”

ប្រព័ន្ធវិជ្ជា

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលជាសម្បត្តិនៃប្រព័ន្ធ ដែលរលាយចូលគ្នាតាមបែបនៃប្រព័ន្ធ ។

ប្រព័ន្ធមត៌កមនុស្សរស់

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា កន្សោមយន្តការគ្រប់គ្រងមត៌កមនុស្សរស់ តាមបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់។

ប្រព័ន្ធមជ្ឈដ្ឋានព្រៃឈើ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សំណុំអន្តរអំពើចម្រុះនៅលើផ្ទៃដីមួយជាក់់លាក់ រវាងបណ្ដាភាវៈមានជីវិត (សារព័ន្ធរុក្ខជាតិ-សត្វ មីក្រូសរីរាង្គ) ជាមួយនឹងមជ្ឈដ្ឋានគ្មានជីវិត (អាកាសធាតុ មីក្រូអាកាសធាតុ ដី ទឹក) ដែលបង្កនូវស្ថាបនកម្មរបស់ព្រៃឈើ និងជាឯកតាបំពេញមុខងារមួយនៅលើសម្បកផែនដី។ មនុស្សរួមជាមួយតម្រូវការផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប្រពៃណី វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន ក៏ជាផ្នែកចម្រុះរួមមួយនៃបណ្ដាប្រព័ន្ធមជ្ឈដ្ឋានព្រៃឈើដែរ។

ប្រព័ន្ធព័ត៍មានពីលំហរអាកាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការចាប់យកតាមបែបវិទ្យាសាស្រ្តនៅពត៍មានអំពីវត្ថុឬបាតុភូតមួយពីលំហរអាកាសដោយប្រើយន្តហោះឬផ្កាយរណប ដោយមិនចាំបាច់ទាក់ទងផ្ទាល់ជារូបវន្តទៅនឹងវត្ថុនោះ ដែរផ្ទុយពីការអង្កេតផ្ទាល់។

ប្រព័ន្ធពង្រាយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រព័ន្ធផាសពីរដែលរួមមានមជ្ឈដ្ឋានរាតរាយ និងផាស រាត់រាយ។

ប្រព័ន្ធប្រកាសឱ្យដឹងមុន

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សមត្ថភាពដែលតម្រូវឱ្យមានការបង្កើនសម្រាប់ប្រមូល និងផ្សព្វផ្សាយទាន់ពេលវេលា និងប្រកាសព័ត៌មានដែលមានន័យគ្រប់គ្រាន់ទៅដល់ក្រុមមនុស្ស សហគមន៍ និងស្ថាប័នដែលគំរាមកំហែងដោយមុខសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីត្រៀមធ្វើឱ្យសមស្រប និងទាន់ពេលវេលាពីការកាត់បន្ថយលទ្ធភាព នៃការអន្តរាយ ឬបាត់បង់។

ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន (បបព)

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា បបព សំដៅដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធដំណើរការ និងបច្ចេកវិទ្យាដែលអាចផ្ដល់នូវព័ត៌មានតាមតម្រូវការដោយស្វ័យប្រវត្តិ។

ប្រព័ន្ធទិន្នន័យនិងផែនទីដីរដ្ឋ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ទិន្នន័យដែលមានផ្ទុកព័ត៌មានអំពីដីរដ្ឋ ដូចខាងក្រោម៖
ឧទាហរណ៍៖ ១-ព័ត៌មានបឋមមិនទាន់បានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ ដែលបានមកពីការធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មនិងការធ្វើផែនទីដីរដ្ឋ។

ប្រព័ន្ធទទួលស្គាល់មន្ទីរពិសោធន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថ
មានន័យថា ប្រព័ន្ធមួយដែលផ្ដល់ឱ្យមានការធានារ៉ាប់រងជាឯករាជ្យលើសមត្ថកិច្ចរបស់មន្ទីរពិសោធន៍ និងសុពលភាពនៃការក្រិតខ្នាត ឬទិន្នន័យនៃការធ្វើតេស្ដដែលមន្ទីរពិសោធន៍ទាំងនោះបានធ្វើ។

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យហានិភ័យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ដំណើរការនាំឱ្យឈានដល់ការសម្រេចចិត្ត និងអនុវត្តវិធានការការពារ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ ឬរក្សាហានិភ័យឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតមួយដែលបានកំណត់។

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុង

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ដំណើរការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដែលធ្វើឡើងដោយថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័ន ក្រសួង និងសហគ្រាសសាធារណៈ ដើម្បីផ្ដល់នូវការធានាភាពសមស្របលើសមិទ្ធកម្ម នៃកម្មវត្ថុតាមបណ្ដាផ្នែកខាងក្រោម៖ក-ប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចប្រតិបត្តិការ។ ខ-ភាពទទួលខុសត្រូវលើរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ។ គ-ភាពសមស្របតាមបណ្ដាច្បាប់ បទបញ្ជា គោលនយោបាយ នីតិវិធី និងការចាត់ចែងដែលត្រូវអនុវត្ត។

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានរួម

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានទូទៅ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រង និងពិនិត្យតាមដានលើបរិស្ថានបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ហើយមានឥទ្ធិពលលើកម្មវិធីស្រេចទាំងអស់។ ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យនេះ ផ្ដោតសំខាន់លើការគ្រប់គ្រង និងការតាមដានលើ បបព។ បបព ក្នុងន័យនេះសំដៅដល់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន។

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានទូទៅ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រង និងពិនិត្យតាមដានលើបរិស្ថានបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ហើយមានឥទ្ធិពលលើកម្មវិធីស្រេចទាំងអស់។ ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យនេះ ផ្ដោតសំខាន់លើការគ្រប់គ្រង និងការតាមដានលើ បបព។

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យកម្មវិធីស្រេច

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា នីតិវិធីត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុងលើប្រព័ន្ធកម្មវិធីស្រេច ដែលធានាថាចម្លងការទាំងអស់ត្រូវបានអនុញ្ញាត កត់ត្រា និងត្រូវបានដំណើរការដោយពេញលេញ ត្រឹមត្រូវ និងទាន់ពេលជាមួយលទ្ធផលតាមការកំណត់។

ប្រព័ន្ធឌីណាមិក

?ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ដំណើរការមួយ ឬបង្គុំដំណើរការដែលវិវត្តទៅតាមពេលវេលា និងស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃច្បាប់រូបវិទ្យាជាក់លាក់។ ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុ គឺជាប្រព័ន្ធឌីណាមិកមួយ។

ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា មធ្យោបាយ និងឧបករណ៍ដឹកនាំគ្រប់ប្រភេទ ទោះបីជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ ឬឯកជនក្ដី ដែលត្រូវប្រើប្រាស់នៅក្នុង ឬសម្រាប់សេវាកម្មសាធារណៈ ដើម្បីដឹកជញ្ជូនមនុស្ស ឬទំនិញ។

ប្រព័ន្ធ Geneva

?ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រព័ន្ធអន្ដរជាតិមួយនៃការដាកឈោ្មះសមាសធាតុសរីរាង្គ។ ឈោ្មះត្រូវទៅនឹងខ្សែកាបូនលាតវែងជាងគេបំផុតក្នុងម៉ូលេគុល។

ប្រព័ន្ធ FMIS

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ឧបករណ៍គន្លឹះក្នុងការជំរុញនូវការអនុវត្តថវិកាកម្មវិធីប្រកបដោយតម្លាភាព, គណនេយ្យភាព ដោយសារប្រព័ន្ធនេះ ត្រូវបានអនុវត្តដោយឈរនៅលើមាតិកាថវិកាដែលមាន ៧ ចំណាត់ថ្នាក់ (១-សេដ្ឋកិច្ច, ២-រដ្ឋបាល, ៣-ភូមិសាស្រ្ត, ៤-កម្មវិធី,៥-គម្រោង, ៦-មូលនិធិ, និង៧-មុខងារ) ដែលនាំឱ្យការវិភាជថវិកាមានភាពច្បាស់លាស់ និងអាចគ្រប់គ្រងបានទៅតាមអង្គភាពថវិកាគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់។

ប្រព័ន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រ + ពន្ធ; បា. ប + ពន្ធ “ចងរឹតរួត, ឆ្វាក់ជំពាក់” ) ចងរឹតរួត, ចងឆ្វាក់; ចងក្រងជាគាថា ឬជាកាព្យ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រព័ន្ធគាថាសំស្ក្រឹតឬគាថាបាលី, ប្រព័ន្ធកាព្យ គឺតែងគាថា, តែងកាព្យ ។ អ្នកប្រព័ន្ធ អ្នកតែងសេចក្ដីជាពាក្យរាយ ឬជាគាថា, ជាកាព្យ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រជុំចុះនៃភាគ នៃគោលការណ៍ច្រើនយ៉ាងផ្សំគ្នាត្រាតែបានសម្រេច ។

ប្រពោធនកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើឱ្យកម្រើករស់ឡើងវិញ ។

ប្រពៃណី

មានន័យថា មើលពាក្យ បវេណី ។

ប្រពៃ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ល្អ ស្រួល; ត្រឹមត្រូវ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រពៃ​ហើយ ! ល្អ​ហើយ ! ត្រូវ​ហើយ ជួន​កាល​ថា សាធុ ! ប្រពៃ​ហើយ ! ឬ​ថា សាធុ ! សាធុ ! ប្រពៃ​ៗ​ហើយ ! ប្រពៃ​ណាស់​ហើយ ! ល្អ​ប្រពៃ ល្អ​ហ្មត់ហ្មង ។ល។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ល្អ ស្រួល; ត្រឹមត្រូវ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រពៃ​ហើយ ! ល្អ​ហើយ ! ត្រូវ​ហើយ; ជួន​កាល​ថា សាធុ ! ប្រពៃ​ហើយ ! ឬ​ថា សាធុ ! សាធុ ! ប្រពៃ​ៗ​ហើយ ! ប្រពៃ​ណាស់​ហើយ ! ល្អ​ប្រពៃ ល្អ​ហ្មត់ហ្មង ។ល។

ប្រពេញឈ្មោល, ព្រភេញឈ្នោល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះគុម្ពព្រឹក្សមួយប្រភេទ កម្ពស់ ១-៣ម ដុះក្នុងព្រៃល្បោះ និងព្រៃលិចទឹក នៃអាស៊ីផ្នែកក្តៅ។ នៅប្រទេសខ្មែរ ដើមនេះសម្បូរណ៍ក្នុងព្រៃរនាមជុំវិញទន្លេសាប ជារុក្ខជាតិមានក្លិនអាក្រក់។ គេប្រើសំបកសម្រាប់ធ្វើថ្នាំរំងាប់រោគ អុតធំ និងស្វាយ។

ប្រពូន

មានន័យថា មើល​ក្នុង​ពាក្យ ពពូន។

ប្រពាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា មើល​ក្នុង​ពាក្យ ប្រពាត។

ប្រពាល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រវាល; បា. បវាល ឬ បវាឡ ) ឈ្មោះរតនៈ, ត្បូងមួយប្រភេទ ។
ឧទាហរណ៍៖ កែវ​ប្រពាល ត្បូង​ប្រពាល។

ប្រពាយស្បែក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិប្រចាំពីរឆ្នាំ ដើមកំណើតនៅស្រុកអាមេរិកក្តៅ គេដាំសម្រាប់យកផលែខ្ចី និងស្រស់បរិភោគ ដូចសណ្តែកបាយដែរ។

ប្រពាយជ្រុង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិឡើងទ្រើងប្រចាំឆ្នាំ គេដាំជាដំណាំនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ផ្លែខ្ចីៗប្រើជាអន្លក់ទឹកគ្រឿង ឬជាបន្លែសម្រាប់ឆា ឬស្លរ។

ប្រពាយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​វល្លិ​ដំណាំ​មួយ​ប្រភេទ ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អន្លក់ បន្លែ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រពាយ​ជ្រុង ប្រពាយ​ផ្លែ​ធំ​ទ្រវែង​មាន​ជ្រុង; ប្រពាយ​ស្បែក ប្រពាយ​ផ្លែ​តូច​ៗ​ខ្លី​ឥត​ជ្រុង។

                  ឈ្មោះ​ប្រដាប់​មួយ​ប្រភេទ សម្រាប់​ដឹក​បន្ទាត់​កោង ។

ប្រពាន

មានន័យថា មើល​ក្នុង​ពាក្យ ពពាន។

ប្រពាត

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. ប្រវាស; បា. បវាស ) ចេញឃ្លាតចាកលំនៅប្រក្រតី ( ប្រើចំពោះតែ រ. ស. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចចេញប្រពាតព្រៃ គឺស្ដេចចេញទៅក្រសាលព្រៃ កម្សាន្ដព្រះរាជហឫទ័យ ។

                   (បើត្រូវការឲ្យត្រឹមត្រង់តាមប្រភពរបស់ពាក្យ គួរប្រើ ប្រពាស វិញ ព្រោះ សំ. ប្រវាស, វ > ព ជា ប្រពាស; បើធ្វើទម្លាប់ប្រើ យូរៗទៅ ក៏អាចនឹងស្រួលមាត់ទៅឯង ។
ឧទាហរណ៍៖​​ ស្ដេចទ្រង់ប្រពាសព្រៃ ។

                   នោះប្រើជាកាព្យក៏គង់តែស្រួលមាត់ដែរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចទ្រង់យាងចេញប្រពាសអស់ទាំងពួករាស្ដ្រ រទាសហែហមក្នុងព្រៃ ) ។

ប្រពាក់

មានន័យថា មើល​ក្នុង​ពាក្យ ពពាក់។

ប្រពលភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សំទុះនៃសកម្មភាពនឹងកម្លាំង ។

ប្រពលកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើឱ្យមុះមុត ឱ្យខ្លាំងក្លា ។

ប្រពល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើយ៉ាងស្វាហាប់នៃកាយ និងចិត្ត សេចក្តីព្យាយាមប្រឹងប្រែង ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខ្លាំងក្លា មុះមុត ។

ប្រពន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ធៀបនឹង សំ. ប្រ + ពន្ធ; បា. ប + ពន្ធ “ជាប់ចំពាក់, ចំពាក់ឆ្វាក់; ដែលចងរឹតរួត; ចំណងចងឆ្វាក់រឹតរួត” ) ស្ត្រីជាចំណងគូនឹងបុរស ( ភរិយា ) ។ យើងនឹកស្ដាយដោយយល់ថាពុំគួរខាន ក៏បានស្រង់យក កាព្យច្បាប់ស្រី ជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី ព្រះបរមកោដ្ឋ ( ព្រះអង្គដួង ) ដែលទ្រង់និពន្ធក្នុងឆ្នាំរកានព្វស័ក ព. ស. ២៣៨០ កាលព្រះអង្គមានព្រះជន្មគម្រប់ ៤១ វស្សា យកមកចុះទុកជាព្រះកេរ្ដិ៍ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ចំពោះតែត្រង់កាព្យថ្លែងអំពីប្រពន្ធមាន៧ប្រភេទល្អបួនអាក្រក់បី, មិនវែងណាស់ណាទេ, ដូចតទៅនេះគឺ មួយសោតព្រះពុទ្ធ ទេស្នាចំហុត ថារីភរិយា មានប្រាំពីរស្មោះ បួននោះចិត្តជា បីនោះមោហា ចិត្តខូចងាយដាយ៖ ឯប្រពន្ធជា ឯកឈ្មោះមាតា- ភរិយាដូចម្ដាយ ឈឺឆ្អាលកូនខ្លួន រែងស្ងួនមិនណាយ មិននឹករសាយ ចិត្តចាំអាណិត ។ កូនទុក្ខទោសម្ដេច ខ្សត់ក្រច្រើនតិច ខឹងខុសខូចចិត្ត ព្រាត់ប្រាសយូរលង់ ពុំបង់បែកចិត្ត គង់ចាំចិត្តគិត ឈឺឆ្អាលកូនស្មោះ ។ ប្រពន្ធណាគាប់ ឈឺឆ្អាលប្ដីខ្ជាប់ ចិត្តចាំកាន់កោះ ដូចម្ដាយស្រឡាញ់ កូនពេញពីពោះ ហៅប្រពន្ធនោះ ថ្លៃឥតផ្ទឹមដល់ ។ ប្រពន្ធជាទ្វី ឈ្មោះហៅទាសី- ភរិយាដូចកល់ ខ្ញុំនឹងអម្ចាស់ ប្រើណាស់ខ្វាយខ្វល់ អាចអត់ទប់ទល់ ទម្ងន់បម្រើ ។ មិនមានទំនេរ ទោះម្ចាស់វាយជេរ អត់ឱនស័រពើ តាមតែបង្គាប់ ប្រញាប់ចង់ធ្វើ ចិត្តពុំសើវ៉ើ ចៀសវាងក្រោធា ។ ប្រពន្ធណាអត់ ឱនអង្គអំណត់ ខ្លាចប្ដីអាត្មា ដូចខ្ញុំនឹងម្ចាស់ ខ្លាចណាស់ធានា ប្រពន្ធនោះជា ប្រសើរសុខសូន្យ ។ ប្រពន្ធជាត្រី ឈ្មោះភគិនី- ភរិយាដូចប្អូន ស្រឡាញ់បងពិត លំអិតលំអូន ទទួលដំបូន- មានមាត់ពាក្យបង ។ ផ្ដាច់ផ្ដួលតែមួយ នឹងចងជាត្រួយ ចិត្តចាំបំណង ពំនាក់ពំនឹង ពាក់ពឹងប៉ុនប៉ង តែនឹងអង្គបង ឥតម៉ៃទីទៃ ។ ប្រពន្ធណាចូល នឹងប្ដីមួយមូល- ចិត្តជាប់អាល័យ ដូចប្អូននឹងបង ចាំចងអាស្រ័យ ប្រពន្ធនោះថ្លៃ មធ្យមពេកពិត ។ ប្រពន្ធចត្វា ឈ្មោះហៅសខា- ភរិយាដូចមិត្រ- សំឡាញ់ស្រឡាញ់ អស់អញពេកពិត ស្មើខ្លួនស្មើចិត្ត ស្ម័គ្រស្មោះចិន្ដា ។ បើមិត្រទៅបាត់ ស្ងប់ស្ងួតមុខមាត់ ទុក្ខទន់ទយា ឃើញមុខមកបាន ចិត្តក្សាន្តសោះសា ស្រស់ស្រួលភក្ត្រា និរទុក្ខសោកសៅ ។ ប្រពន្ធណាចិត្ត ស្រឡាញ់ប្ដីពិត គ្មានក្នុងគ្មានក្រៅ ដូចមិត្រនិងមិត្រ ចងចិត្តជាប់នៅ ប្រពន្ធនោះហៅ ឧត្តមក្រមាន ។ សម្ដែងភរិយា ទាំងបួនសឹងជា ក្រស្រីធ្វើបាន បើស្រីណាគិត ផ្ចង់ចិត្តសន្ដាន ស្រឡាញ់ប្ដីប្រាណ ដូចធម៌ទេស្នា ។ លោកថាស្រីនោះ ឮកេរ្ដិ៍ពីរោះ ទួទៅនានា បើអស់ជីវិត នៅឋិតសួគ៌ា ចៀសចាកចតុរា- បាយបាបទុក្ខភ័យ ។ ប្រពន្ធពុំជា ឈ្មោះវធកា- ភរិយាដូចនៃ សត្រូវចាំចង ទោសផងសព្វថ្ងៃ ប្រពន្ធចង្រៃ ប្ដីមានតែទុក្ខ ។ បើប្ដីខុសចិត្ត វាគ្មានអាណិត ខេរខឹងច្រអុក ចាំចងទោសប្ដី ស្រដីកិកកុក ឲ្យមាត់ឲ្យមុខ វាសវាងវ្ហោះវ្ហើយ ។ សុខទុក្ខសាំទាំ វាមើលបំណាំ នៅស្ងៀមព្រងើយ ពុំជួយទុក្ខភ័យ ដោះដៃកន្ដើយ ស្លាប់ដោយរស់ដោយ គ្មានចិត្តមេត្រី ។ ចោរីភរិយា ប្រពន្ធពុំជា លបលួចទ្រព្យប្ដី គ្មានចិត្តករុណា មេត្តាប្រណី របស់ទ្រព្យអ្វី លក់ចាយអស់ធួន ។ អយ្យាភរិយា ប្រពន្ធពុំជា តម្កើងតែខ្លួន ចេះតែប្រើប្ដី ឥតបីមានស្ងួន ធ្វើឫកណាំនួន ទុកប្ដីដូចខ្ញុំ ។ ប្រពន្ធទាំងបី ធ្លាក់ទៅអវិចី រងទុក្ខដំណំ ក្នុងខ្ទះភ្លើងក្ដៅ យូរនៅក្រៀមក្រំ ព្រោះចិត្តខ្លួនធំ ជាងប្ដីអាត្មា ។ ឯប្រពន្ធបួន- មុខនោះគួរស្ងួន យកជាភរិយា នឹងកើតរបស់ កេរ្ដិ៍យសសក្ដា ថ្កើងពូជពង្សា សោយសុខថេរឋិត ។ សម្ដែងបរិយាយ ភរិយាទាំងឡាយ ប្រាំពីរចរិត ទាំងជួទាំងជា ពណ៌នាពោលពិត ចែងចប់ពិនិត្យ តាមអត្ថគាថា។៚ ( អ្នកមានព្យាយាម, បើពេញចិត្តចំពោះព្រះរាជនិពន្ធនេះ, គួរទន្ទេញឲ្យចាំមាត់, ឬបង្គាប់កូនចៅតូចៗ ឲ្យទន្ទេញចាំមាត់ស្ទាត់ ហើយឲ្យនាំគ្នាសូត្ររឿយៗ ដើម្បីរំលឹកគ្នាក្នុងគ្រួសារ ក៏ជាការប្រពៃណាស់ )។ មើលក្នុងពាក្យ ប្ដី ទៀតផង ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះមហេសី, ព្រះជាយា

ប្រព

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ប្រតោង​ប្រគង ប្រទាក់​គ្នា ដែល​ប្រតោង​គង​លើ​គ្នា ឬ​ផ្អោប​គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ដែល​ប្រតោង​ប្រគង ប្រទាក់​គ្នា ដែល​ប្រតោង​គង​លើ​គ្នា ឬ​ផ្អោប​គ្នា។

ប្រផ្នូល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ផ្នូល ) ។

ប្រផេះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​សម្បុរ​ដូច​ផេះ គឺ​ស្ទើរ-ស​ស្ទើរ​ខ្មៅ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បុរ​ប្រផេះ ព័ណ៌​ប្រផេះ​ផ្ទៃ​មេឃ។

ប្រផេញ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើ​តូច ស្លឹក​ល្អិត​ស្រដៀង​នឹង​ស្លឹក​អម្ពិល មាន​ផ្កា​ផ្លែ​ចេញ​ពី​ស្លឹក មាន ២ ប្រភេទ គឺ ប្រផេញ​ញី មាន​ផ្កា​សម្បុរ-ស ប្រផេញ​ឈ្មោល មាន​ផ្កា​ក្រហម។

ប្រផូរ

មានន័យថា (ដូច​គ្នា​នឹង ប៉ផូរ ដែរ)។

ប្រផុត

មានន័យថា (ម. ព. ប៉ផុត)។ ប្រផុត​ប្រផើយ (ម. ព. ប៉ផុត ដែរ)។

ប្រផុក, ប្រផោក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមួយប្រភេទ​កម្ពស់ ៨-១០ម ជ្រុះស្លឹកអស់ខែមករា ទៅមេសា តែមានផ្កា ឬផ្លែពេញដើម។ ព្រឹក្សនេះដុះក្នុងកន្លែងណាដែលមានថ្ងៃ ក្នុងប្រទេសខ្មែរ និងលាវ។ ដើមទាំងមូល គេនិយមទុកធ្វើទូកឱ្យក្មេងៗជិះលេង។

ប្រផាប់

មានន័យថា (ដូច​គ្នា​នឹង ប៉ផាប់ ដែរ)។

ប្រផាត់

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ជិត​ណាស់​ស្ទើរ​នឹង​ប៉ះ​គ្នា ស្ទើរ​នឹង​ទង្គុកទង្គិច​គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរ​ប្រផាត់​គ្នា ថ្ងៃ​ប្រផាត់​មាត់​ព្រៃ ទឹក​លិច​ប្រផាត់​រត​ផ្ទះ។

ប្រផង់

មានន័យថា (ដូច​គ្នា​នឹង ប៉ផង់ ដែរ)។

ប្របោច

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បោច​ហើយ​បោច​ទៀត បោច​រឿយ​ៗ (ម. ព. ប្របិច ផង)។

ប្របែល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. បបែល)។

ប្របែក

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​បែក​ចេញ (ផ្លូវ)។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្លូវ​ប្របែក និយាយ​ថា ផ្លូវ​បំបែក ក៏​បាន។

ប្របេះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បេះ​ហើយ​បេះ​ទៀត បេះ​រឿយ​ៗ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ជិត​ណាស់ ទៀប​នឹង​ដល់។
ឧទាហរណ៍៖ ប្របេះ​មាត់​ច្រាំង ឈរ​ប្របេះ​ចុង​កាត់។

ប្របេរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រិម​បបូរ​មាត់; ពពីរ​មាត់​ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ប្របេរ​មាត់។

                 រឹម​ភ្នែក ឬ​មាត់​ទាំង​លើ​ទាំង​ក្រោម។
ឧទាហរណ៍៖ ប្របេរ​ភ្នែក ប្របេរ​មាត់។

ប្របៀត

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បៀត​ជិត​គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖  ប្របៀត​បន្តិច​មក; ឈរ​ប្របៀត​គ្នា ដេក​ប្របៀត​គ្នា។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា បៀត​ជិត​គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ប្របៀតបន្ដិចមក; ឈរប្របៀតគ្នា, ដេកប្របៀតគ្នា ។

ប្របួយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចុល្លព្រឹក្សមួយប្រភេទកម្ពស់ ៣-៤ម ស្ទើរវារ ឬវារឡើងលើដើមឈើ ដុះក្នុងព្រៃរនាមជុំវិញទន្លេសាប។ នៅប្រទេសដទៃក្នុងអាស៊ីផ្នែកអាគ្នេយ៍ ដើមនេះច្រើនដុះក្នុងព្រៃស្រោង។ ដើមគេសម្រាប់ធ្វើជន្លង់សណ្តែកបណ្តុះ។ គេស្ងោរឫសផឹកដើម្បីឱ្យលាមកទន់។

ប្របុស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បបុស ) ។

ប្របិច

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បិច​ហើយ​បិច​ទៀត។
ឧទាហរណ៍៖ គោ​ប្របិច​ស្មៅ គឺ​គោ​ស៊ី​ស្មៅ​ដែល​រេច​ៗ​ខ្លី​ៗ ដោយ​ខំ​បិច​ៗ; ចង្វា​ប្របិច គឺ​ត្រី​ចង្វា​ប្របិច​មនុស្ស​ដែល​ចុះ​ត្រាំ​ទឹក។ ប្របិចប្របោច បិច​ៗ​បោច​ៗ រឿយ​ៗ។

ប្រប

?ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ទៀប, ជិត, ក្បែរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្របផ្លូវ, ប្របខ្លួន ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ

មានន័យថា អែប, អែបអប, ផ្គាប់ផ្គុន ដោយអែបអបឲ្យតែត្រូវចិត្ត
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនោះប៉ិនប្របណាស់។

                  ( ព. ទ. បុ. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សប្របមានរបបតែខាងបញ្ជោរលើកជើង។ ប្រាជ្ញពុំស្មើប្រប ទន់ស្លឹកត្រចៀកខ្លប ពុំស្មើឡេមឡឺម មានអត្ថន័យថា អ្នកប្រាជ្ញមិនចេះប្រប គឺមិនមានការប្រាស្រ័យនឹងអ្នកធំ ទោះស្លូតសុភាពយ៉ាងណាក្ដី ក៏ពុំស្មើនឹងអ្នកខ្លៅដែលគេជាមនុស្សជិតដិតនឹងអ្នកធំឡើយ ( ម. ព. ប្រយោគសម្បត្តិផង ) ។

ប្រនៀល

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ផ្ដេកផ្ដិត, កៀកកើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ កូនប្រនៀលក្បែរម្ដាយ; កុំមកនៅប្រនៀលរកតែធ្វើការអ្វីមិនកើត ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ផ្ដេកផ្ដិត កៀក​កើយ។
ឧទាហរណ៍៖ កូន​ប្រនៀល​ក្បែរ​ម្ដាយ; កុំ​មក​នៅ​ប្រនៀល​រក​តែ​ធ្វើ​ការ​មិន​កើត ។

ប្រនាលកូល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ត្រកូលរុក្ខជាតិដើមវែងស្រឡូន មានកង់ជាតួយ៉ាង​។

ប្រធួន

មានន័យថា (ម. ព. ប្រថួន)។

ប្រធានានុយោគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បធានានុយោគ ) ការបំពេញព្យាយាមដ៏ម៉ឺងម៉ាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើប្រធានានុយោគ, កិច្ចការនេះ លុះត្រាតែបំពេញប្រធានានុយោគអស់កាលដ៏យូរ ទើបអាចសម្រេចបាន ។

ប្រធានាធិបតី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រធាន + អធិបតិ; បា. បធាន + អធិបតិ ) អ្នកដែលជាធំចម្បងជាងគេទាំងអស់ ។ អ្នកធំដែលប្រជាជនរើសឲ្យធ្វើជាអធិបតីក្នុងប្រទេស ( ជាជំនួសក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ) ។

ប្រធានអង្គភាពគ្រប់គ្រងផ្ទាល់

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា មន្រ្តីរាជការដែលជាប្រធានអង្គភាពតាមកម្រិតឋានានុក្រម នៃរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួង ស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិនិងថ្នាក់ក្រោមជាតិ ចាប់ពីប្រធានការិយាល័យ ឬថ្នាក់ប្រហាក់ប្រហែលរហូតដល់អគ្គនាយក ឬថ្នាក់ប្រហាក់ប្រហែល អនុលោមតាមអនុក្រឹត្យលេខ ១១៤ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ ស្ដីពីការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងនិងមុខតំណែងក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងនៃក្រសួង ស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិនិងថ្នាក់ក្រោមជាតិ។

ប្រធានស្ថាប័នរដ្ឋបាលកណ្តាល

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលបត្ររដ្ឋ
មានន័យថា ថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងនានា និងថ្នាក់ដឹកនាំនៃស្ថាប័នរដ្ឋបាលកណ្ដាលផ្សេងទៀតដែលទទួលបានសិទ្ធិស្របច្បាប់ និងមានតួនាទីស្មើក្រសួងនានា។

ប្រធានស្ថាប័ន

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ប្រធានស្ថាប័នណាមួយ ដែលអ្នករាជការធ្វើការក្នុងចំណោមស្ថាប័នទាំងបីដែលមានព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភា និងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ។

ប្រធានសក្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ, ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ, គយ, លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា “វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងដោយមិនដឹងជាមុន មិនអាចប៉ាន់ស្មានជាមុនបាន និងមិនអាចជម្នះបាន។ ២. ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយដែលបណ្ដាលឱ្យមានការបាត់បង់ ខូចខាត ឬយឺតយ៉ាវ ដែលអ្នកដឹកជញ្ជូនមិនអាចដឹងបានជាមុន ឬជៀសវាងបាន និងជាបច្ច័យ ឬផលវិបាក ដែលអ្នកដឹកជញ្ជូនមិនអាចបង្ការការពារ ឬត្រួតត្រាបាន។ ៣. បាតុភូត ឬព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងដោយមិនអាចព្យាករណ៍ទុកជាមុន មិនអាចជម្នះបាន និងស្ថិតនៅក្រៅឆន្ទៈរបស់អ្នកជាប់ពន្ធ ដែលមានជាអាទិ៍ គ្រោះធម្មជាតិដែលរួមមានទឹកជំនន់ ខ្យល់ព្យុះ រញ្ជួយដី, សង្គ្រាម កុបកម្ម ឬគ្រោះមហន្តរាយជាយថាហេតុ។”

ប្រធានលេខាធិការដ្ឋាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា រដ្ឋបាលសាធារណៈ
មានន័យថា ប្រធានបុគ្គលិកទាំងអស់របស់លេខាធិការដ្ឋាន រួមទាំងអនុប្រធានលេខាធិការដ្ឋាន ប្រធាន អនុប្រធានអង្គភាព នៃលេខាធិការដ្ឋានផង។

ប្រធានផ្នែកលក់

មានន័យថា អ្នកទទួលខុសត្រូវផ្នែកមួយនៃការលក់ ហើយស្ថិតនៅក្រោមអ្នកគ្រប់គ្រងផ្នែកលក់។

ប្រធានក្រុមផ្នែកលក់

មានន័យថា អ្នកដឹកនាំក្រុមអ្នកលក់ ដែលទទួលភារកិច្ចផ្ទាល់ពីប្រធានផ្នែកលក់ ដើម្បីធ្វើឱ្យសម្រេចបានគោលដៅការលក់ប្រចាំថ្ងៃ និងទទួលបានការពេញចិត្តពីអិថិជន។

ប្រធាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បធាន ) មេ, អ្នកដែលជាមេលើគេ, ដែលជាធំជាងគេ
ឧទាហរណ៍៖ ប្រធានរដ្ឋសភា, ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាព្រះរាជាណាចក្រ; អ្នកណាជាប្រធានលើអស់មនុស្សទាំងនេះ ?

                    ព. វ. ពាក្យដែលជាធំក្នុងការសម្រេចអំពើ ដូចជា ស្មៀន សរសេរ សំបុត្រ; ស្មៀន ជា ប្រធាន, សរសេរ ជា កិរិយា, សំបុត្រ ជា អំពើដែលគេត្រូវសរសេរ ។

                    ជនជាអ្នកអធិបតីនៃសន្និបាតនៃអង្គការនយោបាយ។

                    ព្យាយាម, ការ​ខំ​ប្រឹងប្រែង។ ព្រះ​ប្រធាន (ម. ព. ជីវ៍ “ព្រះ​ជីវ៍”) ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ខ្ពស់​បំផុត ឧត្តម​ក្រៃលែង ចម្បង។

ប្រធាក់

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធាក់គ្នាទៅវិញទៅមក ( ម .ព. ប្រដំ ផង ) ។ ប្រធាក់ទងសុក គុ. ដែលកើតរួមផ្ទៃមាតាជាមួយគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ បងប្អូនប្រធាក់ទងសុក គឺបងប្អូនបង្កើត ( ពាក្យនេះកាលពីដើមនិយាយចំពោះតែបងប្អូនភ្លោះ ) ។

ប្រទះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចួប, ចួបគ្នា, ឃើញដោយឥតដឹងជាមុន; ស្រាប់តែចួបឬស្រាប់តែឃើញ
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះខ្លា, ប្រទះគ្រាក្រ, ប្រទះគ្នាកណ្ដាលផ្លូវ ។ មិនដែលប្រទះ មិនដែលចួប, មិនដែលឃើញ ។ មិនដែលប្រទះភ្នែក មិនដែលបានឃើញសោះ ។

ប្រទោសកាល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រទោឞ + កាល; បា. បទោស + កាល ) ពេលព្រលប់ ។

ប្រទេស​រាជ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ព្រះ​រាជា​ដែល​មាន​តេជានុភាព​ទន់​ខ្សោយ​ជាង​គេ មាន​ឋានៈ​រណប​នៃ​ស្ដេច​ប្រទេស​ដទៃ ស្ដេច​ចំណុះ​គេ។

ប្រទេសនាំចេញ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ប្រទេសដែលទំនិញត្រូវបានគេបញ្ជូនដោយត្រង់សំដៅមកដែនគយ។

ប្រទេសនាំចូល

?ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ប្រទេស ឬដែនរបស់គយនៃការនាំចូល។