Author: Buy Khmer Book

ត្រ័យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រយ; បា. តយ) ប្រជុំ ៣, ចំនួន ៣, ការរួមជា ៣ ។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើពាក្យ ត្រៃ ជាជំនួសពាក្យនេះ (ម. ព. ត្រៃ និងពួកពាក្យដែលមាន ត្រៃ នៅខាងដើម) ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រយ; បា. តយ) ប្រជុំ ៣, ចំនួន ៣, ការរួមជា ៣ ។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើពាក្យ ត្រៃ ជាជំនួសពាក្យនេះ (ម. ព. ត្រៃ និងពួកពាក្យដែលមាន ត្រៃ នៅខាងដើម) ។

ត្រៈ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ស. ត្រះ អ. ថ. ត្រៈ) ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងក្នុងរយៈល្ខោន (ខ្មែរហៅក្លាយជា ត្រាក់ ក៏មាន) ។

ត្រោស

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកំពុងពេញទំហំពេញកម្លាំង ឬដែលកំពុងឡើង-ក ទ្រើសឃ្នងអង់អាច ( និយាយបានតែក្របី, ស្វា, ឆ្មាឈ្មោល ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្របីត្រោស, ស្វាត្រោស, ឆ្មាត្រោស ។

                 ព. ប្រ. ( មនុស្សពេញជំទង់, ពេញកំលោះ) ដែលកំពុងពេញពាលត្រអាលតាមចិត្ត មិនកោតខ្លាចមាតាបិតា ។
ឧទាហរណ៍៖ មិនប្រដៅកូនពីតូច បណ្ដោយទុកទាល់ត្រោសប្រដៅមិនកើត ។

ត្រោកសាញ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទាលត្រោកសាញ ។

ត្រោកយោល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ត្រោកដែលកណ្ដៀរខ្មៅឬស្រមោចខ្មៅកធ្វើជាសំបុកភ្ជាប់នឹងមែកឬចុងឫស្សីឬក៏មែកឈើ ( ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រោកសំបុកស្រមោច) ។

ត្រោក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពំនូក​តូច​ទាប​ដែល​ជន្លេន​ត្រោក​ពូន​នៅ​ទំនាប ។ ឈ្មោះ​ជន្លេន​ដែល​ពូន​ដី​ឲ្យ​កើត​ជា​ត្រោក ។
ឧទាហរណ៍៖ ជន្លេន​ត្រោក ។

                  ឈ្មោះ​ខ្វែក​មួយ​ប្រភេទ ច្រើន​នៅ​អាស្រ័យ​ក្បែរ​ត្រោក​តាម​ទំនាប ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្វែក​ត្រោក។

                 ព. ប្រ. ពាន​ត្រោក ឬ ពាន​ត្រោក​ពាន​ត្រាំង ពាន​ត្រោក​ពាន​ព្រៃ កិ. វិ. និយាយ​ស្ដី​ឬ​ធ្វើ​អ្វី​ៗ ដោយ​បំពាន ខុស​ច្បាប់ ខុស​ផ្លូវ ។
​ឈ្មោះវល្លិធំមួយបរ្ភេទវារឡើងដើមធំៗ ក្នុងព្រៃល្បោះនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន។ នៅប្រទេសខ្មែរគ្រូបូរាណតែងស្ងោរឫសព្យាបាលជំងឺគ្រឿងនោម។

ត្រៃ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ត្រៃ ) ។

ត្រៃសិក្ខា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រៃសិក្សា ឬ សិក្សាត្រយស៑; បា. សិក្ខត្តយ ឬ សិក្ខាត្តយ) សិក្ខា៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃសិក្ខា៣ប្រភេទ (ម. ព. សិក្ខា និង គុណជាត ឬគុណជាតិ ទៀតផង) ។

ត្រៃសរណៈ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិសរណ ឬ ត្រៃសរណ; បា. តិសរណ) ទីរឭក ទីពឹង ទីពំនាក់៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃទីពឹង ៣ ប្រភេទគឺ ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ (ព. ពុ.) ។ ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍សំដៅយក ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រះសិវៈ ទាំង៣នេះ ហៅថា ត្រៃសរណៈ ។ ខាងសាសនាឯទៀតៗ ក៏ច្រើនតែអាងទីពឹងឬទីរឭក ពីពំនាក់មានបីៗដែរ ផ្សេងគ្នាតែឈ្មោះវត្ថុ ឬបុគ្គល ដែលអាងទៅរកប៉ុណ្ណោះ ។

ត្រៃសរណគមន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិសរណគមន ឬ ត្រៃសរណគមន; បា. តិសរណគមន) ការដល់នូវព្រះពុទ្ធព្រះធម៌ព្រះសង្ឃទាំង៣ជាទីរឭក ឬជាទីពឹង គឺជឿព្រះរត្នត្រ័យទាំង៣នេះស៊ប់ថាជាទីរឭក ឬជាទីពឹងដ៏ប្រសើរបំផុត ( ព. ពុ.) ។

ត្រៃវេទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិវេទ ឬ ត្រៃវេទ; បា. តិវេទ) វេទ៣ ការរួបរួម ឬប្រជុំនៃវេទ៣ (ម. ព. វេទ) ។

ត្រៃវិទ្យា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ត្រៃវិជ្ជា)

ត្រៃវិទ្យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.; បា. តេវិជ្ជ) អ្នកបានត្រៃវិជ្ជា ។

ត្រៃវិជ្ជា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រៃវិទ្យា; បា. តេវិជ្ជា) ប្រជុំ ឬការរួបរួមនៃវិជ្ជា ៣ ប្រភេទ ១- សេចក្តីដឹងជាតិកំណើតដែលធ្លាប់កើតស្លាប់ពីមុនៗរៀងមកមានច្រើនជាអនេករាប់មិនអស់; ២- សេចក្តីដឹងដំណើរអន្ទោលស្លាប់កើតនៃខ្លួនឯងនិងពួកសត្វដទៃ ដែលបណ្ដាលមកអំពីអំពើអាក្រក់ល្អផ្សេងៗ; ៣- សេចក្ដីដឹងធម៌ជាឧបាយឲ្យអស់អាសវក្កិលេស ទាំងបានញ៉ាំងអាសវក្កិលេសនោះឲ្យអស់ជ្រះស្រឡះពីសន្ដានលែងត្រឡប់កើតទៀត ។

ត្រៃលោក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិលោក ឬ ត្រៃលោក; បា. តិលោក) លោក៣ គឺ កាមលោក រូបលោក អរូបលោក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ) ។ មានន័យមួយផ្សេងថា លោក៣ គឺ ១- សង្ខារលោក អ្វីៗដែលធម្មតាតាក់តែងបង្កើតឲ្យមានដូចយ៉ាង ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ឈើ វល្ល, ស្មៅជាដើម; ២- សត្តលោក ឬ សត្វលោក ពួកសត្វទាំងអស់ដែលកើតស្លាប់វិលវល់ក្នុងភពទាំងបី; ៣- ឱកាសលោក ប្រទេសដែលជាចន្លោះធេងទទេ (ម. ព. លោក ផង) ។

ត្រៃលក្ខណ៍ ឬ ត្រៃលក្សណ៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិលក្សណ; បា. តិលក្ខណ) លក្ខណៈ ៣ យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ សេចក្តីមិនទៀង ទុក្ខំ សេចក្តីព្រួយលំបាក អនត្តា ដំណើរមិនមែនលុះក្នុងបង្គាប់ចិត្ត… (ម. ព. លក្ខណ ឬ លក្ខណៈ ផង) ។

ត្រៃលក្ខណញ្ញាណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិលក្សណជ្ញាន; បា. តិលក្ខណញ្ញាណ) ញាណ (ប្រាជ្ញា) ដែលកត់សម្គាល់ ឬពិចារណាឃើញនូវលក្ខណៈ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា (ម. ព. ត្រៃលក្ខណ៍ ឬ ត្រៃលក្សណ៍) ។

ត្រៃរត្ន ត្រៃរ័ត្ន ឬ ត្រ័យរត្ន ត្រ័យរ័ត្ន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិរត្ន ឬ រត្នត្រយ; បា. តិរតន ឬ រតនត្តយ) រ័ត្ន ៣ រតនៈ ៣ ឬប្រជុំនៃរ័ត្ន ៣ ការរួបរួមនៃរតនៈ ៣ គឺព្រះពុទ្ធរ័ត្ន ព្រះធម្មរ័ត្ន ព្រះសង្ឃរ័ត្ន (ម. ព. រតនៈ រតនត្រ័យ រ័ត្ន រត្នត្រ័យ ផង) ។

ត្រៃយុគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិយុគ ឬ ត្រៃ—; បា. តិយុគ) យុគ ៣ ឬប្រជុំនៃយុគ ៣ (បណ្ដាយុគទាំង ៤ សំដៅតែត្រង់យុគទី ១ ទី ៣ ទី ៤) គឺ ក្រឹតាយុគ ទ្វាបរយុគ កលិយុគ ។ ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនសំដែងអំពីយុគទាំង៣នោះ; ខ្មែរយើងហៅក្លាយដោយច្រឡំ គ ជា ត ជា ត្រៃយុត ក៏មាន; ត្រៃយុត ត្រៃតា (ខុសទេ) ម. ព. យុគ ។

ត្រៃមាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ត្រីមាស) ។

ត្រៃភេទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យក្លាយតាមសំនៀងសៀម ត្រៃពេទ ដែលគេអានថា ត្រៃភេទ (ម. ព .ត្រៃវេទ) ។

ត្រៃភូមិកចិត្ត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. តេភូមិកចិត្ត) ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ៣គឺ កាមាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងកាមភព១១ឋាន រូបាវចរ ចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងរូបភព ១៦ ឋាន អរូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងអរូបភព ៤ ឋាន (ម. ព. ត្រៃភព) ។

ត្រៃភូមិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិភូមិ ឬ ត្រៃភូមិ; បា. តិភូមិ) ភូមិ៣ គឺទីសម្រាប់ពួកសត្វកើតមាន៣ផ្នែក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ) ។ ឈ្មោះគម្ពីរ ១ មានសេចក្តីសំដែងអំពីភូមិ៣ គម្ពីរត្រៃភូមិ ។

ត្រៃភព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិភវ ឬ ត្រៃភវ; បា. តិភវ) ភព ៣ (ទីសម្រាប់សត្វកើត) មាន៣ផ្នែកគឺ កាមភព មាន១១ឋានគឺ ឋានសួគ៍៦ជាន់ ឋានមនុស្ស១ អបាយភូមិ៤។

                    រូបភពមាន ១៦ បានខាងឯឋានរូបព្រហ្ម១៦ជាន់; អរូបភពមាន៤ បានខាងឯឋានអរូបព្រហ្ម៤ជាន់; តាមន័យក្នុងគម្ពីរឯទៀតខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសសានាថា ភព៣ គឺឋានសួគ៍ ឋានមនុស្ស បាតាល សព្វសត្វទាំងឡាយតែង អន្ទោលកើតស្លាប់ៗកើតក្នុងត្រៃភព… ។

ត្រៃពេទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ត្រៃវេទ) ។

ត្រៃពិធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ត្រីពិធ) ។

ត្រៃប្រណាម ឬ ត្រ័យប្រណាម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រៃឬត្រយ + ប្រណាម; បា. តិ ឬ តេ + បណាម) ការបង្អោនកាយ វាចា ចិត្ត ថ្វាយបង្គំព្រះរត្នត្រ័យ គឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ (ម. ព. ប្រណាម ផង) ។

ត្រៃបិដក ឬ ត្រ័យបិដក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិបិដក ឬ ត្រៃបិដក; បា. តិបិដក ឬ តេបិដក “”ល្អីបីឬប្រជុំនៃល្អីបី…””) ប្រជុំនៃព្រះធម្មវិន័យពុទ្ធសាសនា ៣ ចំណែកគឺ វិនយបិដក (ច្បាប់ទូន្មាន ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តនិងអនុញ្ញាត), សុត្តន្តបិដក (ពាក្យឱវាទ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សំដែងប្រាប់ឲ្យពន្យល់ឲ្យដឹងការខុសត្រូវអាក្រក់ល្អគ្រប់យ៉ាង តែទ្រង់មិនបញ្ញត្តមិនអនុញ្ញាតដូចវិន័យបិដកទេ) អភិធម្មបិដក (សេចក្តីប្រាប់ពន្យល់អំពីចិត្ត ចេតសិក រូប និព្វាន ដែលជាធម៌ល្អិតសុខុម គម្ភីរភាព តែមិនមានបញ្ញត្តិ និងអនុញ្ញាតទេ); ប្រជុំនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទាំង៣ចំណែកនេះហៅដោយរួបរួមថា ព្រះត្រៃបិដក ឬ ព្រះត្រ័យបិដក ឬក៏ ត្រិបិដក ព្រោះទុកដូចជាល្អីឬភាជនៈដែលដាក់វត្ថុ៣ចំណែកឲ្យស្ថិតនៅមិនឲ្យរាត់រាយខ្ចាត់ខ្ចាយ ។

ត្រៃទ្វារ ឬ ត្រ័យទ្វារ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រៃទ្វារ ឬ ទ្វារត្រ័យ; បា. តេទ្វារ ឬ ទ្វារត្តយ) ទ្វារ ៣ ឬប្រជុំនៃទ្វារ ៣ គឺ កាយទ្វារ(សព៌ាង្គកាយទុកដូចជាទ្វារសម្រាប់បើកបិទបាន ដោយការនាំចិត្តឲ្យដឹងព្រោះប៉ះពាល់) វចីទ្វារ (សម្ដីទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការស្ដីនិយាយ) មនោទ្វារ (ចិត្តទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការបង្អោនទទួលអារម្មណ៍ ) ។ អំពើល្អអាក្រក់ កើតតែអំពីត្រៃទ្វារ ព្រោះហេតុនោះបុគ្គលគួរញ៉ាំងកាយវាចាចិត្តឲ្យបរិសុទ្ធកុំឲ្យសៅហ្មង។

ត្រៃត្រាណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រយស្ត្រាណ ឬ ត្រិត្រាណ ត្រៃត្រាណ; បា. តិតាណ) ទីពំនាក់ជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន ៣ យ៉ាង (ម. ព. ត្រៃសរណៈ ផង) ។ ត្រៃត្រិង្ស (ម. ព. ត្រ័យត្រិង្ស ) ។

ត្រៃតា ឬ ត្រៃតាយុគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.ត្រេត ត្រេតយុគ ឬ ត្រៃតា ត្រៃតយុគ) ឈ្មោះយុគទី២ ។ ឈ្មោះគម្ពីឬក្បូនសំដែងអំពីយុគទី ២ នោះ (ម. ព. យុគ ផង) ។

ត្រៃ

?ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា (សំ. ត្រយស៑; បា. តយ, តេ) បី (៣), ប្រជុំ ៣, ចំនួន ៣ (ម. ព. ត្រ័យ ផង) ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទឯទៀតដូចជា ត្រៃចីវរ ឬ ត្រ័យចីវរ ន. (សំ. ត្រិចីវរ ឬ ត្រៃ—; បា. តិចីវរ) ចីវរ ៣ ឈ្មោះគឺ អន្តរវាសកៈ (ស្បង់), ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), សង្ឃាដិ (សំពត់ដេរផ្គួបភ្ជាប់គ្នាជា២ជាន់ឬ៤ជាន់); ជាសំពត់សម្រាប់ពួកបព្វជិតជាពុទ្ធសាសនិកប្រើប្រាស់; ហៅថា ចីវរ១ត្រៃ ឬ ហៅត្រឹមតែ ត្រៃ ប៉ុណ្ណេះក៏បាន, ជាចីវរប្បច្ច័យ (ម. ព. ចតុប្បច្ច័យ ផង) ។ ត្រៃតា ឬ ត្រៃតាយុគ (—ដា ឬ —ដាយុក) ន. (សំ.ត្រេត, ត្រេតយុគ ឬ ត្រៃតា, ត្រៃតយុគ) ឈ្មោះយុគទី២ ។ ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនសំដែងអំពីយុគទី ២ នោះ (ម. ព. យុគ ផង) ។ ត្រៃត្រាណ (—ត្រាន) ន. (សំ. ត្រយស្ត្រាណ ឬ ត្រិត្រាណ, ត្រៃត្រាណ; បា. តិតាណ) ទីពំនាក់ជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន ៣ យ៉ាង (ម. ព. ត្រៃសរណៈ ផង) ។ ត្រៃត្រិង្ស (ម. ព. ត្រ័យត្រិង្ស ) ។ ត្រៃទ្វារ ឬ ត្រ័យទ្វារ ន. (សំ. ត្រៃទ្វារ ឬ ទ្វារត្រ័យ; បា. តេទ្វារ ឬ ទ្វារត្តយ) ទ្វារ ៣ ឬប្រជុំនៃទ្វារ ៣ គឺ កាយទ្វារ(សព៌ាង្គកាយទុកដូចជាទ្វារសម្រាប់បើកបិទបាន ដោយការនាំចិត្តឲ្យដឹងព្រោះប៉ះពាល់), វចីទ្វារ (សម្ដីទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការស្ដីនិយាយ), មនោទ្វារ (ចិត្តទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការបង្អោនទទួលអារម្មណ៍ )
ឧទាហរណ៍៖ អំពើល្អអាក្រក់ កើតតែអំពីត្រៃទ្វារ, ព្រោះហេតុនោះបុគ្គលគួរញ៉ាំងកាយវាចាចិត្តឲ្យបរិសុទ្ធកុំឲ្យសៅហ្មង ។

                   ត្រៃបិដក ឬ ត្រ័យបិដក(—បិដក់) ន. (សំ. ត្រិបិដក ឬ ត្រៃបិដក; បា. តិបិដក ឬ តេបិដក “ល្អីបីឬប្រជុំនៃល្អីបី…”) ប្រជុំនៃព្រះធម្មវិន័យពុទ្ធសាសនា ៣ ចំណែកគឺ វិនយបិដក (ច្បាប់ទូន្មាន ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តនិងអនុញ្ញាត), សុត្តន្តបិដក (ពាក្យឱវាទ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សំដែងប្រាប់ឲ្យពន្យល់ឲ្យដឹងការខុសត្រូវអាក្រក់ល្អគ្រប់យ៉ាង តែទ្រង់មិនបញ្ញត្តមិនអនុញ្ញាតដូចវិនយបិដកទេ), អភិធម្មបិដក (សេចក្តីប្រាប់ពន្យល់អំពីចិត្ត, ចេតសិក, រូប, និព្វាន ដែលជាធម៌ល្អិតសុខុម គម្ភីរភាព តែមិនមានបញ្ញត្តិនិងអនុញ្ញាតទេ); ប្រជុំនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទាំង៣ចំណែកនេះហៅដោយរួបរួមថា ព្រះត្រៃបិដក ឬ ព្រះត្រ័យបិដក ឬក៏ ត្រិបិដក ព្រោះទុកដូចជាល្អីឬភាជនៈដែលដាក់វត្ថុ៣ចំណែកឲ្យស្ថិតនៅមិនឲ្យរាត់រាយខ្ចាត់ខ្ចាយ ។ ត្រៃប្រណាម ឬ ត្រ័យប្រណាម ន. (សំ. ត្រៃឬត្រយ + ប្រណាម; បា. តិ ឬ តេ + បណាម) ការបង្អោនកាយ វាចា ចិត្ត ថ្វាយបង្គំព្រះរត្នត្រ័យ គឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ម. ព. ប្រណាម ផង) ។ ត្រៃពិធ (ម. ព. ត្រីពិធ) ។ ត្រៃពេទ (ម. ព. ត្រៃវេទ) ។ ត្រៃភព (—ភប់) ន. (សំ. ត្រិភវ ឬ ត្រៃភវ; បា. តិភវ) ភព ៣ (ទីសម្រាប់សត្វកើត) មាន៣ផ្នែកគឺ កាមភព មាន១១ឋានគឺ ឋានសួគ៍៦ជាន់,ឋានមនុស្ស១, អបាយភូមិ៤; រូបភពមាន១៦បានខាងឯឋានរូបព្រហ្ម១៦ជាន់; អរូបភពមាន៤ បានខាងឯឋានអរូបព្រហ្ម៤ជាន់; តាមន័យក្នុងគម្ពីរឯទៀតខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនាថា ភព៣ គឺឋានសួគ៍, ឋានមនុស្ស, បាតាល សព្វសត្វទាំងឡាយតែង អន្ទោលកើតស្លាប់ៗកើតក្នុងត្រៃភព… ។ ត្រៃភូមិ (—ភូម) ន. (សំ. ត្រិភូមិ ឬ ត្រៃភូមិ; បា. តិភូមិ) ភូមិ៣គឺទីសម្រាប់ពួកសត្វកើតមាន៣ផ្នែក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ) ។ ឈ្មោះគម្ពីរ ១ មានសេចក្តីសំដែងអំពីភូមិ៣ គម្ពីរត្រៃភូមិ ។ ត្រៃភូមិកចិត្ត (-ភូ-មិ-កៈ ចិត) ន. (សំ. ; បា. តេភូមិកចិត្ត) ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ៣គឺ កាមាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងកាមភព១១ឋាន, រូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងរូបភព ១៦ ឋាន, អរូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងអរូបភព ៤ ឋាន (ម. ព. ត្រៃភព) ។ ត្រៃភេទ (—ភេត )ពាក្យក្លាយតាមសំនៀងសៀម ត្រៃពេទ ដែលគេអានថា ត្រៃភេទ (ម. ព .ត្រៃវេទ) ។ ត្រៃមាស (ម. ព. ត្រីមាស) ។ ត្រៃយុគ (—យុក) ន. (សំ. ត្រិយុគ ឬ ត្រៃ—; បា. តិយុគ) យុគ ៣ ឬប្រជុំនៃយុគ ៣ (បណ្ដាយុគទាំង ៤, សំដៅតែត្រង់យុគទី ១ ទី ៣ ទី ៤) គឺ ក្រឹតាយុគ, ទ្វាបរយុគ, កលិយុគ ។ ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនសំដែងអំពីយុគទាំង៣នោះ; ខ្មែរយើងហៅក្លាយដោយច្រឡំ គ ជា ត ជា ត្រៃយុត ក៏មាន; ត្រៃយុត ត្រៃតា (ខុសទេ) ម. ព. យុគ ។ ត្រៃរត្ន, ត្រៃរ័ត្ន ឬ ត្រ័យរត្ន, ត្រ័យរ័ត្ន (—រ័ត) ន. (សំ. ត្រិរត្ន ឬ រត្នត្រយ; បា. តិរតន ឬ រតនត្តយ) រ័ត្ន ៣, រតនៈ ៣ ឬប្រជុំនៃរ័ត្ន ៣, ការរួបរួមនៃរតនៈ ៣ គឺព្រះពុទ្ធរ័ត្ន, ព្រះធម្មរ័ត្ន, ព្រះសង្ឃរ័ត្ន (ម. ព. រតនៈ, រតនត្រ័យ, រ័ត្ន, រត្នត្រ័យ ផង) ។ ត្រៃលក្ខណ៍ ឬ ត្រៃលក្សណ៍ (—ល័ក) ន. (សំ. ត្រិលក្សណ; បា. តិលក្ខណ) លក្ខណៈ ៣ យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ សេចក្តីមិនទៀង, ទុក្ខំ សេចក្តីព្រួយលំបាក, អនត្តា ដំណើរមិនមែនលុះក្នុងបង្គាប់ចិត្ត… (ម. ព. លក្ខណ ឬ លក្ខណៈ ផង) ។ ត្រៃលក្ខណញ្ញាណ (—ល័ក-ខៈ ណ័ញញាន) ន. (សំ. ត្រិលក្សណជ្ញាន; បា. តិលក្ខណញ្ញាណ) ញាណ (ប្រាជ្ញា) ដែលកត់សម្គាល់ ឬពិចារណាឃើញនូវលក្ខណៈ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា (ម. ព. ត្រៃលក្ខណ៍ ឬ ត្រៃលក្សណ៍) ។ ត្រៃលោក ន. (សំ. ត្រិលោក ឬ ត្រៃលោក; បា. តិលោក) លោក៣ គឺ កាមលោក, រូបលោក, អរូបលោក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ) ។ មានន័យមួយផ្សេងថា លោក៣ គឺ ១- សង្ខារលោក អ្វីៗដែលធម្មតាតាក់តែងបង្កើតឲ្យមានដូចយ៉ាង ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, ឈើ, វល្លិ, ស្មៅជាដើម; ២- សត្តលោក ឬ សត្វលោក ពួកសត្វទាំងអស់ដែលកើតស្លាប់វិលវល់ក្នុងភពទាំងបី; ៣- ឱកាសលោក ប្រទេសដែលជាចន្លោះធេងទទេ (ម. ព. លោក ផង) ។ ត្រៃវិជ្ជា ន. (សំ. ត្រៃវិទ្យា; បា. តេវិជ្ជា) ប្រជុំឬការរួបរួមនៃវិជ្ជា ៣ ប្រភេទ ១- សេចក្តីដឹងជាតិកំណើតដែលធ្លាប់កើតស្លាប់ពីមុនៗរៀងមកមានច្រើនជាអនេករាប់មិនអស់; ២- សេចក្តីដឹងដំណើរអន្ទោលស្លាប់កើតនៃខ្លួនឯងនិងពួកសត្វដទៃ ដែលបណ្ដាលមកអំពីអំពើអាក្រក់ល្អផ្សេងៗ; ៣- សេចក្ដីដឹងធម៌ជាឧបាយឲ្យអស់អាសវក្កិលេស ទាំងបានញ៉ាំងអាសវក្កិលេសនោះឲ្យអស់ជ្រះស្រឡះពីសន្ដានលែងត្រឡប់កើតទៀត ។ ត្រៃវិទ្យ (––វិត) ន. (សំ.; បា. តេវិជ្ជ) អ្នកបានត្រៃវិជ្ជា ។ ត្រៃវិទ្យា (ម. ព. ត្រៃវិជ្ជា) ។ ត្រៃវេទ (–វេទៈ ឬ វេត) ន. (សំ. ត្រិវេទ ឬ ត្រៃវេទ; បា. តិវេទ) វេទ៣ ការរួបរួមឬប្រជុំនៃវេទ៣ (ម. ព. វេទ) ។ ត្រៃសរណៈ (–សៈ រ៉ៈ ណៈ) ន. (សំ. ត្រិសរណ ឬ ត្រៃសរណ; បា. តិសរណ) ទីរឭក, ទីពឹង, ទីពំនាក់៣ប្រភេទ ឬ ប្រជុំនៃទីពឹង ៣ ប្រភេទគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ព. ពុ.) ។ ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍សំដៅយក ព្រះព្រហ្ម, ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ ទាំង៣នេះ ហៅថា ត្រៃសរណៈ ។ ខាងសាសនាឯទៀតៗ ក៏ច្រើនតែអាងទីពឹងឬទីរឭក, ទីពំនាក់មានបីៗដែរ ផ្សេងគ្នាតែឈ្មោះវត្ថុ ឬបុគ្គល ដែលអាងទៅរកប៉ុណ្ណោះ ។ ត្រៃសរណគមន៍ (–សៈរ៉ៈណៈគំ) ន. (សំ. ត្រិសរណគមន ឬ ត្រៃសរណគមន; បា. តិសរណគមន) ការដល់នូវព្រះពុទ្ធព្រះធម៌ព្រះសង្ឃទាំង៣ជាទីរឭកឬជាទីពឹង គឺជឿព្រះរត្នត្រ័យទាំង៣នេះស៊ប់ថាជាទីរឭកឬជាទីពឹងដ៏ប្រសើរបំផុត ( ព. ពុ.) ។ ត្រៃសិក្ខា (–សិក-ខា) ន. (សំ. ត្រៃសិក្សា ឬ សិក្សាត្រយស៑; បា. សិក្ខត្តយ ឬ សិក្ខាត្តយ) សិក្ខា៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃសិក្ខា៣ប្រភេទ (ម. ព. សិក្ខា និង គុណជាត ឬ គុណជាតិ ទៀតផង) ។

ត្រែះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា កឹះ ចាប់​រះ​ខ្សែ​ចាប៉ី​ជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រែះ​ខ្សែ​ចាប៉ី ត្រែះ​ខ្សែ​តាខេ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ល្បែង​លេង​ដោយ​ខ្នាច់ ដោយ​ចង្កឹះ ឬ​គ្រាប់​អ្វីៗ មាន​គ្រាប់​ពោត​ជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ លេង​ត្រែះ ។

ត្រែតៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយអ្វីៗដែលញ័រ, ដែលដដុសគ្នា ។

ត្រែតត្រត

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ទ្រែលទ្រល ឥត​ធ្វើ​ការ​អ្វី ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ត្រែតត្រត; ដើរ​ត្រែតត្រត ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ទ្រែលទ្រល ឥត​ធ្វើ​ការ​អ្វី ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ត្រែតត្រត; ដើរ​ត្រែតត្រត ។

ត្រែង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ស្មៅ​មាន​ដើម​រឹង​មួយ​ប្រភេទ ជា​ពួក​បបុស ។ ខ្នាច​សោក​គ្រោក​ដែល​ក្របី​ដេក​ត្រាំ
ឧទាហរណ៍៖ ត្រែង​ក្របី ។

ត្រែ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿង​ភ្លេង​ធ្វើ​ដោយ​ស្ពាន់​ជាដើម សម្រាប់​ផ្លុំ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទាហាន​ផ្លុំ​ត្រែ​ភ្ជុំ​ពល ។

ត្រេះត្រុះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឫកពា​ត្រេះត្រុះ ឫកពា​ច្រេញច្រុញ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ច្រេញច្រុញ​ត្រុន​ៗ ដោយ​ទទួល​បន្ទុក​ធ្ងន់ មាន​រែក លី សែង​ធ្ងន់ ជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរ​ត្រេះត្រុះ រែក​ត្រេះត្រុះ ។

ត្រេង

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​លើក​គុណនាម “ចោត…” ឲ្យ​មាន​សេចក្ដី​ប្លែក​ក្រៃលែង ។
ឧទាហរណ៍៖ ចោត​ត្រេង គឺ​ចោត​ខ្លាំង​ណាស់​ហាក់​ដូច​គេ​បញ្ឈរ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ ត្រឹង កិ. វិ.) ។

ត្រេក

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រីក​ចិត្ត ។ ត្រេក​ត្រអាល (ម. ព. ត្រអាល) ។ ត្រេក​អរ មាន​អំណរ​រីករាយ​ចិត្ត ។

ត្រៀល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ឈើ​ព្រៃ​មាន​ផ្លែ ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន; ត្រៀល​មាន ២ ប្រភេទ​គឺ ត្រៀល​ដោះ​ក្របី មាន​ដើម​ជា​វល្លិ​ឡើង​អាស្រ័យ​នឹង​ឈើ​ឯទៀត ផ្លែ​មាន​ទំនង​ស្រដៀង​នឹង​ដោះ​ក្របី ផ្លែ​ជា​ចង្កោម; ត្រៀល​ស្វា ដុះ​ជា​គុម្ព មាន​ដើម​តូច​ៗ ផ្លែ​ជា​ចង្កោម​តែ​តូច​ៗ ។

ត្រៀម

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រង់​ចាំ ចាត់​ការ​រង់​ចាំ ប្រុង​ប្រៀប​ហើយ​ជា​ស្រេច ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រៀម​ខ្លួន​ចាំ ។

                  ចង​របែង​ភ្ជាប់​នឹង​រណប​ជញ្ជាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រៀម​ជញ្ជាំង (ជញ្ជាំង​ស្លឹក​ដែល​មិន​ប្រើ​ដែក​គោល) ។

ត្រៀបត្រា

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ដេរដាស​ពាស​ពេញ កុះករ​ដូច​គេ​តម្រៀប ។
ឧទាហរណ៍៖​​ ឈរ​ត្រៀបត្រា ។

ត្រៀប

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ដេរដាស​ដោយ​មាន​របៀប​ហាក់​ដូច​គេ​តម្រៀប ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈរ​ត្រៀប មើល​ទៅ​ឃើញ​ត្រៀប ។

ត្រៀក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ឈើ​មួយ​ប្រភេទ ច្រើន​មាន​នៅ​មាត់​សមុទ្ទ ឬព្រៃ​ភ្នំ ។

ត្រើយលយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដីដែលដុះលយលូកចូលមកក្នុងទន្លេ គឺដីដែលដុះថ្មី ដោយច្រាំងម្ខាងចេះតែបាក់ ច្រាំងម្ខាងខាងអាយក៏ចេះតែដុះថែមៗឡើង (បារ. Rive convexe រីវកុង្វិក ឬ រីវកុងវ៉ិក) ។

ត្រើយត្រាណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូច​គ្នា​នឹង ត្រាណត្រើយ ដែរ​គា្រន់​តែ​ប្រើ​ត្រឡប់​យក​មុន​ជា​ក្រោយ​ថា ត្រាណត្រើយ ឬ ត្រើយត្រាណ សម្រួល​តាម​សម្ឆស្ស​ចួន​របស់​កាព្យ​ប៉ុណ្ណោះ (ព. កា.) ។
ឧទាហរណ៍៖​ ឱ​ព្រះ​ត្រើយត្រាណ​ ធ្វើ​ម្ដេច​នឹង​បាន វិល​មក​វិញ​រ៉ា ទោះ​ផ្ដាំ​នឹង​ខ្យល់ ខ្យល់​ឥត​ប្រាប់​ថា ព្រះ​បាទ​ចេស្ដា សុខ​ឬ​ទុក្ខ​ឡើយ ។ ម. ព. ត្រាណ និង ត្រាណត្រើយ ទៀត​ផង ។

ត្រើយឆក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដីដែលលូកឆកចូលទៅខាងដីត្រើយ (បារ. Rive concave រីវកុងកាវ) ។

ត្រើយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប៉ែកដី ឬចំណែកដីមាត់សមុទ្ទ, ទន្លេ, ស្ទឹង, ព្រែក ម្ខាងៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រើយអាយ, ត្រើយនាយ

                មានពាក្យទំនៀមថា ដល់ត្រើយសើយគូទឲ្យ សេចក្តីថាលុះគេជួយសង្គ្រោះដោះទុក្ខឲ្យបានសុខស្រួល ហើយខ្លួនបែរជាប្រទូស្ដនឹងគេអ្នកសង្គ្រោះនោះវិញ (ប្រៀបដូចជាមនុស្សអ្នកពឹងរកគេឲ្យចែវទូកចម្លងខ្លួនឲ្យបានឆ្លងទន្លេ លុះបានដល់ត្រើយម្ខាងហើយ ក៏ឡើងទៅលើដីត្រើយ ហើយបែរជាសើយគូទបង្ហាញមកអ្នកចម្លងខ្លួននោះវិញ; ជាអកតញ្ញូ ពេញលក្ខណៈជាមនុស្សអាក្រក់ក្រៃលែង) ។

ត្រើង

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ្រុង​សម្រាប់​បញ្ឆោត​ត្រី ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រើង​ត្រី​ពោ (ប្រើ​ដោយ​ទម្លាប់​ស្រុក អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ​ហៅ ទ្រុង​បញ្ឆោត អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ​ហៅ ប៉ោង ឬ ប៉ោង​បញ្ឆោត) ។

                    ឈ្មោះតំបន់មួយ ឋិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម ជាមន្ទីរព្យាបាលរោគឃ្លង់ ។

ត្រួសៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ច្បោលៗ, លំៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ មើលត្រួសៗ, និយាយត្រួសៗ ។

ត្រួយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្លឹក​ខ្ចី (ម. ព. ត្រូល ផង) ។

ត្រួតពិនិត្យនីត្យានុកូលភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ការធានាឱ្យបានថា ក្រុមប្រឹក្សាមិនធ្វើសកម្មភាពក្រៅពីសិទ្ធិអំណាចរបស់ខ្លួន ហើយអនុវត្តតាមតែនីតិវិធីដែលតម្រូវដោយវិធានច្បាប់ជាធរមាន។

ត្រួតត្រា

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ត្រួត​បន្ថែម ត្រួត​ដោយ​បង្គាប់​បញ្ជា​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ត្រួត​ត​ពី​ខ្លួន​ទៅ​ទៀត ឬ​ត្រួត​ហើយ​មាន​តក់ត្រា​សេចក្ដី​ទុក​ជា​ចំណាំ ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំ​បាន​ត្រួតត្រា​ការ​នុ៎ះ​សព្វ​គ្រប់​ហើយ ។

ត្រួត

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ពិនិត្យ​មើល​ឲ្យ​ដឹង​ជា​ត្រឹម​ត្រូវ ​ឬ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ ហើយ​បង្គាប់​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​ថែម​ទៀត​ដោយ​ត្រឹម​ត្រូវ ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រួត​មើល ត្រួត​បញ្ជី ត្រួត​ការ ត្រួត​ពល ។

                 ដាក់​បន្តុប​លើ​គ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រួត​ចាន ។

ត្រូវ​តែ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយានុគ្រោះ
មានន័យថា កំណត់​ថា​ធ្វើ​ឲ្យ​បាន, គប្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​បាន ។

ត្រូវសណ្ដ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ត្រូវគេបញ្ជោរក៏ឡើងជំនោរ ។ (ម.ព. សណ្ដ បន្ថែម) ។

ត្រូវ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទីទៃពីខុស គឺត្រង់ឬចំ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យត្រូវ, សេចក្តីត្រូវ; និយាយត្រូវ, ថាត្រូវ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទីទៃ​ពី​ខុស គឺ​ត្រង់ ​ឬ​ចំ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យ​ត្រូវ សេចក្ដី​ត្រូវ; និយាយ​ត្រូវ ថា​ត្រូវ ។

                  គាប្បី (គប្បី ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រូវធ្វើ, មិនត្រូវធ្វើ ។

ត្រូល

?ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យត្រួយ : ត្រួយត្រូល គឺដែលចាត់ទុកស្មើត្រួយស្មើបណ្ដូល, កែវពន្លក, (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រួយត្រូលបណ្ដូលចិត្ត… ។

ត្រុំស្វា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុម្ពព្រឹក្សតូចមួយប្រភេទ កម្ពស់ ០.២០-១ ម មានរោមដុះក្នុងប្រតេសខ្មែរ ភូមា លាវ និងវៀតណាម លើដីគ្មានដំណាំ ដេលមានភ្លើងធ្លាប់ឆេះ ឬលើជម្រាលភ្នំប្រហែល ៧០០-៨០០ ម ឧព្វេធ។ ក្នុងស្រុកខ្មែរ ត្រុំស្វាដុះជាច្រើន ក្រោមព្រៃស្រស់លើភ្នំគិរីរម្យ។ គ្រូថ្នាំខ្មែរយកឫសដើមនេះកិនឱ្យម៉ដ្ឋ ហើយត្រាំស្រា សម្រាប់ធ្វើថ្នាំបំពោកលើដៃជើងដែលហើម។

ត្រុំព្រៃ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុម្ពព្រឹក្សតូច ឬស្មៅវាលើដី មានស្លឹកពីរប្រភេទ នៅគល់កូនស្លឹកមានតែមួយ តែនៅចុងកូនស្លឹកមានបី។ ជាដើមដុះលើដីសើមក្នុងទ្វីបអាស៊ីផ្នែកក្តៅ។ គោ ក្របី តែងស៊ីស្លឹកដើមនេះ។ គេតែងយកស្លឹកត្រុំព្រៃកិនឱ្យម៉ដ្ឋលាបលើខ្លួនប្រាណមុនឱ្យគេគក់ច្របាច់។ គ្រូថ្នាំខ្មែរយកមែកមានស្លឹកស្ងោរ ថ្វើថ្នាំព្យាបាលជំងឺទាស់នោម និងការរំលាយអាហារ។

ត្រុំខ្មោច

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះតិណជាតិរឹងម្យ៉ាងកម្ពស់ ០.៥០-១ ម ដុះលើដីវាលនៃឥណ្ឌូចិន។ គេអាចលីងគ្រាប់កិតដូចកាហ្វេហើយឆុងផឹក ឬវាជាថ្នាំអៅយបរិភោគបាយបាន អោយរដូវដើរត្រឹមត្រូវ និងព្យាបាលជំងឺក្រពះ។

ត្រុំ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ដំណាំ​ដើម​តូច ស្លឹក​វា​សម្រាប់​ត្រាំ​កូរ​ឲ្យ​កើត​ជា-ម ធ្វើ​ជា​ធ្លះ​ជ្រលក់​សំពត់​ឲ្យ​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ ។
ឧទាហរណ៍៖ គួរ​ដាំ​ត្រុំ​ឲ្យ​កើត​មាន​ច្រើន កូរ​ត្រុំ ។

                គុម្ពព្រឹតូច មួយប្រភេទ កម្ពស់ ៥០-៦០ម អាចដុះឯងៗក្នុងព្រៃស្រោង ឬដីវាលនៃឥណ្ឌូចិន គេច្រើនដាំជាដំណាំ។​ ស្លឹកវាសំរាប់ជ្រលក់ សំពត់ឲ្យមានពណ៌ខ្មៅស្វាយតិចៗ ឬខ្មៅ ។ គ្រូបុរាណខ្មែរប្រើឬសត្រុំធ្វើថ្នាំស្ទះនោម និងថ្នាំព្យបាលជម្ងឺប្រមះ​​ ។

ត្រុលៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរ​ឮ​ដោយ​ត្បុល ឬ​ដោយ​រះ​អ្វីៗ ដែល​ស្រួយ​ញ័រ​រនៗ ។

ត្រុល

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ចេះ​តែ​រអិល​ឥត​ទើស​ទាក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ត្រុល (ម. ព. ត្រិល ផង) ។

ត្រុយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បោះ​តម្រុយ​ ឬ​ដោត ចង​តម្រុយ ។ ព. ប្រ. ត្រុយ​ទុក ផ្គង​ចិត្ត​ទុក ចំណាំ​ទុក ប៉ង​សំដៅ​ចំពោះ​ទុក​ជា​មុន​ដោយ​ស្រឡាញ​ចង់​បាន ។

ត្រុនៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ញាក់​ញ័រ​ដោយ​រងា ឬ​ដោយ​កោត​ក្រែង​ខ្លាច ។
ឧទាហរណ៍៖ ដំណើរ​ត្រុន​ៗ; ដើរ​ត្រុន​ៗ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ញាក់​ញ័រ​ដោយ​រងា ឬ​ដោយ​កោត​ក្រែង​ខ្លាច ។
ឧទាហរណ៍៖ ដំណើរ​ត្រុន​ៗ; ដើរ​ត្រុន​ៗ ។

ត្រុដិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ដំណើរ​កាត់ ការ​ផ្ដាច់ ។ ឈ្មោះ​ភ្លេង ចម្រៀង​មួយ​ប្រភេទ សម្រាប់​បណ្ដា​ជន​ក្នុង​ខែត្រ​សៀមរាប គេលេង​តែ​ក្នុង​ឱកាស​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លេង​ត្រុដិ លេង​ត្រុដិ (ម. ព. ត្រស្ដិ ផង) ។

ត្រុដ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) កាត់ ផ្ដាច់ ពុះ; ស្រាយ ។

ត្រុកៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​សភាព​មឹះ​ៗ មិន​អង់អាច ទោះ​បី​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា ឬ​មាន​ទ្រព្យ​ធន​ដ៏​សម​គួរ ក៏​មិន​សំដែង​កិរិយា​ក្លៀវក្លា​ឡើយ ប្រើ​ឫកពា​ជា​អ្នក​ទន់​ថយ​ខ្សត់​ខ្សោយ ។ ព. ទ. បុ. ត្រុក​ៗ អ្នក​ស្រុក​មើល​ងាយ រលាស់​គូទ​ខ្ចាយ​មាន​ឱត​មាន​ភាន់ សេចក្ដី​ថា អ្នក​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា ឬ​សម្ដី​ថ្វី​មាត់​ស្ទាត់​ពូកែ ប៉ុន្តែ​ធ្វើ​ឫកពា​កិរិយា​មឹះ​ៗ ញើប​ៗ ហាក់​ដូច​ជា​គ្មាន​ចេះ​គ្មាន​ដឹង​អ្វី ដោយ​ហេតុ​នេះ អ្នក​ផង​ក៏​មើល​ងាយ លុះ​កាល​ណា​អ្នក​នោះ​សំដែង​ចំណេះ​វិជ្ជា ឬ​បញ្ចេញ​សំដី​ថ្វី​មាត់ មាន​របៀប​បែប​បទ​ប្រាដក​ច្បាស់ ទើប​អ្នក​ផង​ស្ងើច​សរសើរ​កោត​ក្រែង​រអែង​ចិត្ត​ លែង​ហ៊ាន​មើល​ងាយ​តទៅ​ទៀត ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​តត្រុក​ចុះ​តត្រុក​ឡើង​តិច​ៗ មិន​ប្រញាប់​ប្រញាល់; ដែល​ធ្វើ​អ្វី​ៗ មមឹះ​តិច​ៗ សន្សឹម​ៗ តែ​ធ្វើ​មិន​ឈប់ ។
ដើរ​ត្រុក​ៗ ធ្វើ​ការ​ត្រុក​ៗ រក​ស៊ី​ត្រុក​ៗ ។

ត្រឹម

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកំបុតស្អាត, ដែលមានចុងឬគល់ស្មើគ្នា, ទៀងទាត់, ស្មើ ។
ឧទាហរណ៍៖ កំបុតត្រឹម, សម្ដីត្រឹម; ដាច់ត្រឹម, និយាយត្រឹម ។

                   ត្រឹមណា និ. ដល់ណា, ដរាបណា : ទៅត្រឹមណា? ។ ត្រឹមណឹង ឬ ត្រឹមហ្នឹង និ. ដល់ហ្នឹង, ដរាបហ្នឹង : ណ្ហើយ, ត្រឹមណឹងចុះ? ។ ត្រឹមណេះ ឬ ត្រឹមនេះ និ. ដល់ណេះឬដល់នេះ, ដរាបនេះ : ពីនោះមកត្រឹមនេះ។ ត្រឹមណោះ ឬ ត្រឹមនោះ និ. ដល់ណោះឬដល់នោះ, ដរាបនោះ : ពីនេះទៅត្រឹមនោះ។ ត្រឹមតែ និ. កំណត់តែ, ល្មមតែដល់ : បើមិនបានដល់ ១០ ត្រឹមតែ ៨ ក៏យកដែរ។ ត្រឹមត្រង់ គុ. ឬ កិ. វិ. ដែលត្រឹមនិងត្រង់ឥតល្អៀង : សម្ដីត្រឹមត្រង់, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់, និយាយត្រឹមត្រង់ ។ ត្រឹមត្រូវ គុ. ឬ កិ. វិ. ដែលត្រឹមនិងត្រូវឥតល្អៀង : ការត្រឹមត្រូវ; ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ, និយាយត្រឹមត្រូវ ។ ត្រឹមធេង គុ. ឬ កិ. វិ. ស្មើធេង : កំបុតត្រឹមធេង; អស់ត្រឹមធេង ។ ល ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលកំបុតស្អាត, ដែលមានចុងឬគល់ស្មើគ្នា, ទៀងទាត់, ស្មើ ។
ឧទាហរណ៍៖ កំបុតត្រឹម, សម្ដីត្រឹម; ដាច់ត្រឹម, និយាយត្រឹម ។

                  ត្រឹមណា និ. ដល់ណា, ដរាបណា : ទៅត្រឹមណា? ។ ត្រឹមណឹង ឬ ត្រឹមហ្នឹង និ. ដល់ហ្នឹង, ដរាបហ្នឹង : ណ្ហើយ, ត្រឹមណឹងចុះ? ។ ត្រឹមណេះ ឬ ត្រឹមនេះ និ. ដល់ណេះឬដល់នេះ, ដរាបនេះ : ពីនោះមកត្រឹមនេះ។ ត្រឹមណោះ ឬ ត្រឹមនោះ និ. ដល់ណោះឬដល់នោះ, ដរាបនោះ : ពីនេះទៅត្រឹមនោះ។ ត្រឹមតែ និ. កំណត់តែ, ល្មមតែដល់ : បើមិនបានដល់ ១០ ត្រឹមតែ ៨ ក៏យកដែរ។ ត្រឹមត្រង់ គុ. ឬ កិ. វិ. ដែលត្រឹមនិងត្រង់ឥតល្អៀង : សម្ដីត្រឹមត្រង់, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់, និយាយត្រឹមត្រង់ ។ ត្រឹមត្រូវ គុ. ឬ កិ. វិ. ដែលត្រឹមនិងត្រូវឥតល្អៀង : ការត្រឹមត្រូវ; ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ, និយាយត្រឹមត្រូវ ។ ត្រឹមធេង គុ. ឬ កិ. វិ. ស្មើធេង : កំបុតត្រឹមធេង; អស់ត្រឹមធេង ។ ល ។

ត្រឹប

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ជញ្ជក់ក្រេប ។
ឧទាហរណ៍៖ កន្លង់ត្រឹបកេសរផ្កា ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រៃ​អណ្ដែត គឺ​ព្រៃ​ដែល​កើត​លើ​ទឹក ដោយ​ស្មៅ​ឬ​ត្រាវ ត្រកៀត បបុស ស្បូវ ដុះ​លើ​មមោក​ចក មមោក​កំពីងពួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ កណ្ដាល​ពោះ​បឹង​នុះ​មាន​សុទ្ធ​តែ​ត្រឹប​ដុះ​តាន់ ។ ម. ព. បឿន ផង ។

ត្រឹង

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ញាប់​ជើង​រន្ថាន់ ឯ​ក្បាល​នឹង​ដូច​គេ​ថ្កល់ ។
ឧទាហរណ៍៖​ រត់​ត្រឹង។

                 ប្រើ​ជា ត្រេង ក៏​មាន ។
ឧទាហរណ៍៖ រត់​ត្រេង ។

ត្រឹកៗ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានលំនាំជ្រំៗ តិចៗ (ដូចយ៉ាងដំណើរសុនខបោលតិចៗ) ។
ឧទាហរណ៍៖ រត់ត្រឹកៗ, បោលត្រឹកៗ ។

ត្រឹក

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទាញ​ខ្សែ​ញាក់​បំបែរ ទាញ​កន្រ្តាក់​ខ្សែ​ជា​សញ្ញា​ឲ្យ​គោ, ឲ្យ​ក្របី​ដឹង​ថា​ត្រូវ​ងាក​បែរ​ទៅ​ខាង​ស្ដាំ​ឬ​ខាង​ឆ្វេង ឬ​ក៏​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ដើរ​ឲ្យ​លឿន​បន្ដិច​ឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ ទាញ​ខ្សែ​ត្រឹក​វា​ទៅ ! ។

​​​                 ដាស់​តឿន​ក្រើន​រំលឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​ស្រែ​ដ្បិត​ទឹក ត្រឹក​ពល​ដ្បិត​បាយ… (សាស្ត្រា​ច្បាប់​រាជនេតិ) ។ មើល​ក្នុង​ពាក្យ ដ្បិត ទៀត​ផង ។

ត្រី—

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ ត្រី) ។

ត្រី​ងៀត​អង្គរ ឬ ងៀត​ប្រា​អង្គរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ត្រី​ងៀត​ ឬ​ងៀត​ប្រា​ដែល​នាំ​មក​ពី​ទន្លេ​សាប​ប៉ែក​ខាង​ខែត្រ​សៀមរាប។

ត្រីសូល៍ ឬ ត្រីសូរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិសូល ឬ ត្រី—; បា. តិសូល) ឈ្មោះអាវុធរបស់ព្រះឥសូរ គឺអាវុធមានមុខ ៣ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានមុខ៣ ដែលមានកំពូល៣។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីសូល៍គាងឃ្វាយ ឬ ត្រីសូរគាងឃ្វាយ (សរសេរជា ត្រីសូល៍ (ត្រីសូ)យ៉ាងនេះជិតនឹងពាក្យដើមជាង ត្រីសូរ) ។

ត្រីសព្ទ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិសព្ទ; បា. តិសទ្ទ “សូរសំឡេងឮ ៣ យ៉ាង”) ខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិ ( ៊ ) នេះ សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរ ៤ តួ គឺ ប ស ហ អ ឲ្យមានសំឡេងធំជា ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊ ដូចពាក្យថា ត្បូងប៊ុត ស៊ងស្លា ឮស៊ាន ស៊ុនសម្ដី; មិនហ៊ានទៅ ចូលហ៊ុន ស្រែកហ៊ោ ដំណើរអ៊ីកអ៊ាក ក្រួចអ៊ឺត អ៊ុះអ៊ះ ជាដើម; ប៉ុន្ដែតួ “ស” កាលណាបើមានស្រៈ ឥ ឬ ឦ នៅពីខាងលើ នឹងផ្លាស់រូបត្រីសព្ទ ( ៊ ) នេះចេញដូចយ៉ាង ស៊ីបាយ ដូច្នេះជាដើមវិញក៏បាន។

ត្រីវិស័យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់មួយប្រភេទ រង្វង់មុខស្រដៀងនឹងនាឡិកា មានទ្រនិចវិលចង្អុលទៅទិសខាងជើងជានិច្ចសម្រាប់អ្នកដំណើរប្រើមើលកុំឲ្យវង្វេងច្រឡំទិស ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីវិស័យជាវត្ថុចាំបាច់សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រឬតាមតំបន់ដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ស្គាល់ (ចិនជាអ្នកបង្កើតត្រីវិស័យនេះមុនគេ) ។

                    ហៅ ត្រីវិស័យ ដូច្នេះ ទំនងជាមកពីមានអាការដូចត្រីទេដឹង? ព្រោះទ្រនិចសម្រាប់ចង្អុលទិស កាលណាគេចាប់កាន់ប៉ះត្រូវតួរបស់វា, វាតែងកម្រើករលាស់ញ័រៗ ដូចអាការត្រីបង្រះឬត្រីហែលទឹក ។

ត្រីមុខ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រធាន, ប្រមុខ, អ្នកនាំមុខ, មនុស្សបានការ, អ្នកដែលគេយកជាមុខមាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សហ្នឹងយកជាត្រីមុខពុំបានទេ, អ្នកនោះគេតែងហៅរកយកជាត្រីមុខ ។

ត្រីមាស ឬ ត្រៃមាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិមាស ឬ ត្រៃមាស; បា. តេមាស) បីខែ; ប្រជុំនៃខែ៣ ចំនួន៣ខែ ការរួមចំនួនខែត្រឹម៣ ។
ឧទាហរណ៍៖ បញ្ជីត្រីមាស; ភិក្ខុសង្ឃនៅចាំវស្សាអស់ត្រីមាស ។

ត្រីមាស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រយៈកាលកំណត់បីខែ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រយៈពេល ៣ ខែបន្តបន្ទាប់គ្នា ដែលចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី០១ មករា, ០១ មេសា, ០១ កក្កដា ឬ០១ តុលា និងបញ្ចប់រៀងគ្នានៅថ្ងៃទី៣១ មីនា, ៣០ មិថុនា, ៣០ កញ្ញា ឬ ៣១ ធ្នូ ដោយយកតាមប្រតិទិនគ្រេកូរ្យាង។

ត្រីភាគី

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ.) ដែលមានភាគបី ដែលមានបីផ្នែក ដែលមានគ្នាបីក្រុម។
ឧទាហរណ៍៖ គូសញ្ញាត្រីភាគី ។

ត្រីភាគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ភាគបី ចំណែកបី ។

ត្រីព័ន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនដែលរៀបមង្គលការខ្លួនឯងបីលើក​។

ត្រីពិធសម្បត្តិ ឬ ត្រៃពិធសម្បត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បត្តិមាន ៣ យ៉ាងគឺ មនុស្សសម្បត្តិ ទិព្វសម្បត្តិ និព្វានសម្បត្តិ ។

ត្រីពិធ ឬ ត្រៃពិធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រិវិធ, ត្រិពិធ, ត្រៃពិធ; បា. តិវិធ) ដែលមានប្រការ ៣ មាន ៣ ប្រការ មាន ៣ យ៉ាង ។

ត្រីពន្ធភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃជនដែលមានប្រពន្ធ ប្តីបីលើក​។

ត្រីបថ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិបថ; បា. តិបថ) ទីប្រជុំនៃផ្លូវបែក ៣ ផ្លូវបែក ៣ ផ្លូវត្រឡែង ៣។

ត្រីនេត្រ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ត្រិនេត្រ ឬ ត្រិនយន; បា. តិនយន) ដែលមានភ្នែក ៣ គឺ មំសចក្ខុ ភ្នែកសាច់ គឺភ្នែកមែនទែន បញ្ញាចក្ខុ ភ្នែកគឺប្រាជ្ញា (ប្រាជ្ញាទុកដូចជាភ្នែក) ធម្មចក្ខុ ភ្នែកគឺអរិយមគ្គ; លោកអ្នកមានភ្នែកទាំង ៣ នេះ ហៅថា ត្រីនេត្រ ។ ន. ព្រះសិវៈ (ព្រះឥសូរ) ។ ឈ្មោះសាស្ត្រសម្រាយកាព្យពាក្យ៤ ជាច្បាប់សុភាសិត មានក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមកយូរហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ សាស្ត្រត្រីនេត្រ ឬ ច្បាប់ត្រីនេត្រ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រិនេត្រ ឬ ត្រិនយន; បា. តិនយន) ដែលមានភ្នែក ៣ គឺ មំសចក្ខុ ភ្នែកសាច់ គឺភ្នែកមែនទែន បញ្ញាចក្ខុ ភ្នែកគឺប្រាជ្ញា (ប្រាជ្ញាទុកដូចជាភ្នែក) ធម្មចក្ខុ ភ្នែកគឺអរិយមគ្គ; លោកអ្នកមានភ្នែកទាំង ៣ នេះ ហៅថា ត្រីនេត្រ ។ ន. ព្រះសិវៈ (ព្រះឥសូរ) ។ ឈ្មោះសាស្ត្រសម្រាយកាព្យពាក្យ៤ ជាច្បាប់សុភាសិត មានក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមកយូរហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ សាស្ត្រត្រីនេត្រ ឬ ច្បាប់ត្រីនេត្រ។

ត្រីធា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ភាគបី ខ្ទង់ឬចំណៃកបី។ ឈ្មោះបរិមាណមានខ្ទង់បីផ្នែកខាងគណិតសាស្ត្រ (ពីជគណិត) ។
បរិមាណនៃពិជគណិតដែលមានបីខ្ទង់ ។

ត្រីទស

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដប់បី Z165 (១៣); ឬ ១០ បីដង (៣x១០=៣០) ។

ត្រីគុណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រិគុណ; បា. តិគុណ) ដែលមានចំណែក៣ ដែលចម្រើនកើនឡើងដោយចំណែក ៣ ជា ៣ ចំណែកឬ ៣ ភាគ ។
ឧទាហរណ៍៖ ការនុ៎ះឥឡូវចម្រើនកើនឡើង ជាត្រីគុណជាងពីដើម ។

                 ដែលកើនឡើងជាបីដង ។

ត្រីកោណមាត្រ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកគណិតសាស្រ្តមានកម្មវត្ថុខាងការគិតរកទំហំរាងដូចច្រមុះជ្រូក (ត្រីកោណ) ។

ត្រីកោណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រិកោណ; បា. តិកោណ) ដែលមានជ្រុង ៣ មានមុំ ៣ ឬមានងៀង ៣ ។
ឧទាហរណ៍៖ រាងត្រីកោណ; សណ្ឋានត្រីកោណ ជាត្រីកោណ។ វេវ. ត្រិយង្ស ។

ត្រី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វវារិជជាត (សត្វទឹក) ក្នុងពួកសត្វមានទ្រនុងខ្នង ដកដង្ហើមដោយសារស្រកី, ខ្លះមានស្រកា ខ្លះឥតស្រកា មានឈ្មោះផ្សេងៗច្រើនជាអនេក ។
ឈ្មោះកូនចត្រង្គមួយប្រភេទសម្រាប់តម្រៀបនៅជួរមុខ, ម្ខាងមាន ៨ រួមទាំងពីរខាងមាន ១៦ ដែលសន្មតទុកជាសេនារេហ៍ពល, វេលាចាប់ផ្ដើមលេងល្បែងនេះ គេតែងដើរ ឬរុញត្រីនេះមុនកូនឯទៀតជាដរាប (ម. ព. ចត្រង្គ ផង) ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា (សំ. ត្រិ; បា. តិ) បី (៣) ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃទៀត ដូចជា ត្រីកូដ (—កូត) ន. (សំ. ត្រិកូដ; បា. តិកូដ) កំពូល ៣; ឈ្មោះភ្នំមានកំពូល ៣ : ភ្នំត្រីកូដ ។ គុ. ដែលមានកំពូល ៣ : ប្រាសាទត្រីកូដ ។ ត្រីកោណ (—កោន) គុ. (សំ. ត្រិកោណ; បា. តិកោណ) ដែលមានជ្រុង ៣, មានមុំ ៣ ឬមានងៀង ៣ : រាងត្រីកោណ; សណ្ឋានត្រីកោណ, ជាត្រីកោណ ។ វេវ. ត្រិយង្ស ។ ត្រីគុណ (—គុន) គុ. (សំ. ត្រិគុណ; បា. តិគុណ) ដែលមានចំណែក៣, ដែលចម្រើនកើនឡើងដោយចំណែក ៣, ជា ៣ ចំណែកឬ ៣ ភាគ : ការនុ៎ះឥឡូវចម្រើនកើនឡើង ជាត្រីគុណជាងពីដើម ។ ត្រីចក្រយាន (—ច័កក្រៈយាន) ន. (សំ.) ឈ្មោះយានតូចមានកង់ ៣ មួយប្រភេទ។ត្រីទស (—ទស់) ន. (សំ. ត្រិទស; បា. តិទស) អមរ, ទេវតា(ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) : យើងសូមអញ្ជើញអស់ត្រីទស មានយសស័ក្ដិសិទ្ធិឫទ្ធិតេជះ សូមចុះមូលមកដោយរូតរះ ដើម្បីសំពះព្រះត្រៃរត្ន។ ត្រីទស (—ទស់) ប. សំ. (សំ. ត្រិទស; បា. តិទស) ដប់បី (១៣); ឬ ១០ បីដង (៣x១០=៣០) ។ ត្រីធា ន. (សំ.)ភាគបី, ខ្ទង់ឬចំណែកបី។ឈ្មោះបរិមាណមានខ្ទង់បីផ្នែកខាងគណិតសាស្ត្រ (ពីជគណិត) ។ត្រីនេត្រ (—នេត) គុ. ឬ ន. (សំ. ត្រិនេត្រ ឬ ត្រិនយន; បា. តិនយន) ដែលមានភ្នែក ៣ គឺ មំសចក្ខុ ភ្នែកសាច់ គឺភ្នែកមែនទែន, បញ្ញាចក្ខុ ភ្នែកគឺប្រាជ្ញា (ប្រាជ្ញាទុកដូចជាភ្នែក), ធម្មចក្ខុ ភ្នែកគឺអរិយមគ្គ; លោកអ្នកមានភ្នែកទាំង ៣ នេះ ហៅថា ត្រីនេត្រ ។ ន. ព្រះសិវៈ (ព្រះឥសូរ) ។ ឈ្មោះសាស្ត្រាសម្រាយកាព្យពាក្យ៤ ជាច្បាប់សុភាសិត មានក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមកយូរហើយ : សាស្ត្រាត្រីនេត្រ ឬ ច្បាប់ត្រីនេត្រ។ ត្រីបថ (—បត់) ន. (សំ. ត្រិបថ; បា. តិបថ) ទីប្រជុំនៃផ្លូវបែក ៣, ផ្លូវបែក ៣, ផ្លូវត្រឡែងកែង ៣។ ត្រីពិធ ឬ ត្រៃពិធ (—ពិត) គុ. (សំ. ត្រិវិធ, ត្រិពិធ, ត្រៃពិធ; បា. តិវិធ) ដែលមានប្រការ ៣, មាន ៣ ប្រការ, មាន ៣ យ៉ាង ។ ត្រីពិធសម្បត្តិ ឬ ត្រៃពិធសម្បត្តិ (—ពិតសំបាត់) សម្បត្តិមាន ៣ យ៉ាងគឺ មនុស្សសម្បត្តិ, ទិព្វសម្បត្តិ, និព្វានសម្បត្តិ ។ ត្រីភាគ ន. (សំ.) ភាគបី, ចំណែកបី ។ ត្រីភាគី គុ. (សំ.) ដែលមានភាគបី, ដែលមានបីផ្នែក, ដែលមានគ្នាបីក្រុម : គូសញ្ញាត្រីភាគី ។ ត្រីមាស ឬ ត្រៃមាស ន. (សំ. ត្រិមាស ឬ ត្រៃមាស; បា. តេមាស) បីខែ; ប្រជុំនៃខែ៣, ចំនួន៣ខែ, ការរួមចំនួនខែត្រឹម៣ : បញ្ជីត្រីមាស; ភិក្ខុសង្ឃនៅចាំវស្សាអស់ត្រីមាស ។ ត្រីសព្ទ (—ស័ប) ន. (សំ. ត្រិសព្ទ; បា. តិសទ្ទ “សូរសំឡេងឮ ៣ យ៉ាង”) ខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិ ( ៊ ) នេះ សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរ ៤ តួ គឺ ប, ស, ហ, អ ឲ្យមានសំឡេងធំជា ប៊, ស៊, ហ៊, អ៊ ដូចពាក្យថា ត្បូងប៊ុត, ស៊ងស្លា, ឮស៊ាន, ស៊ុនសម្ដី; មិនហ៊ានទៅ, ចូលហ៊ុន, ស្រែកហ៊ោ, ដំណើរអ៊ីកអ៊ាក, ក្រួចអ៊ឺត, អ៊ុះអ៊ះ ជាដើម; ប៉ុន្ដែតួ “ស” កាលណាបើមានស្រៈ ឥ ឬ ឦ នៅពីខាងលើ នឹងផ្លាស់រូបត្រីសព្ទ ( ៊ ) នេះចេញដូចយ៉ាង ស៊ីបាយ ដូច្នេះជាដើមវិញក៏បាន ។ ត្រីសូល៍ ឬ ត្រីសូរ ន. (សំ. ត្រិសូល ឬ ត្រី—; បា. តិសូល) ឈ្មោះអាវុធរបស់ព្រះឥសូរ គឺអាវុធមានមុខ ៣ ។ គុ. ដែលមានមុខ៣, ដែលមានកំពូល៣ : ត្រីសូល៍គាងឃ្វាយ ឬ ត្រីសូរគាងឃ្វាយ (សរសេរជា ត្រីសូល៍ (ត្រីសូ)យ៉ាងនេះជិតនឹងពាក្យដើមជាង ត្រីសូរ) ។

ត្រិះរិះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រិះរក គិត​ពិចារណា​ដោយ​ល្អិត​ល្អន់ ។

ត្រិល

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​ដោយ​ឥត​មាន​ទើស​ទាក់ ដែល​ចេះ​តែ​ជាប់​ត​ហូរ​ហែ ដូច​ជា​រអិល​ឥត​ទើស​ទាក់​នឹង​អ្វី រ៉ិល ច្រិល ។
ឧទាហរណ៍៖ គាត់​ចេះ​ភាសា​បារាំង​និយាយ​ត្រិល (ប្រើ​ជា ត្រុល ក៏​មាន, ម. ព. នេះ​ផង) ។

ត្រិយង្ស

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ត្រយំស ឬ ត្រិយំស; បា. តយំស, ត្យំស ឬ តិយំស) ដែលមានជ្រុង៣ ។
ឧទាហរណ៍៖ រាង​ត្រិយង្ស ទ្រង់ទ្រាយ​ត្រិយង្ស សណ្ឋាន​ត្រិយង្ស ។ វេវ. ត្រីកោណ ។ ព. ផ្ទ. ចតុក្កោណ ពហុកោណ ។