Author: Buy Khmer Book

បុព្វ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. បូវ៌ ) មុន, ខាងដើម, ពីមុន។ សព្ទនេះប្រើរៀងខាងដើមសព្ទដទៃឲ្យជាបទសមាសដូចជា បុព្វកថា (បុប-ពៈកៈ—) ន. (បា.) ពាក្យនិយាយខាងដើមសៀវភៅ, ពាក្យផ្ដើមជាដំបូង, អារម្ភកថា, អារម្ភបទនៃសៀវភៅ ។ បុព្វកម្ម (បុប-ពៈ-ក័ម) ន. (បា.; សំ. បូវ៌កម៌ន៑) អំពើពីមុន, អំពើពីព្រេងនាយ, អំពើចាស់ គឺបុណ្យក្ដីបាបក្ដីដែលគេបានធ្វើពីជាតិមុនមកជាប់ជាស្នាមចិត្តតាមឲ្យផលក្នុងជាតិតៗមកឬក្នុងជាតិនេះ ។ បុព្វករណ៍ (បុប-ពៈ-ក) ន. (បា. បុព្វករណ; សំ. បូវ៌ករណ) ការរាយរងដែលត្រូវចាប់ធ្វើមុនដើម្បីនឹងសម្រួលការធំឲ្យស្រួលឬឲ្យចុះរបៀប ។ បុព្វការី (បុប-ពៈការ៉ី) ន. (បា.; សំ. បូវ៌ការិន៑) អ្នកដែលបានធ្វើឧបការៈមុន គឺអ្នកដែលបានធ្វើសេចក្ដីទំនុកបម្រុងផ្ចុងផ្ដើមរួចមកហើយ : មាតាបិតាជាបុព្វការីរបស់កូន; គ្រូជាបុព្វការីរបស់សិស្ស; ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាបុព្វការីរបស់ពុទ្ធសាសនិកជន; ព្រះមហាក្សត្រជាបុព្វការីរបស់ប្រជាជន ព្រោះទ្រង់បានចាត់កិច្ចការគ្រប់គ្រងរក្សាប្រទេសរបស់ព្រះអង្គ ឲ្យអស់ប្រជាជនបានសេចក្ដីសុខស្រួល ។ ល ។ បើស្ត្រីជា បុព្វការិនី ។ បុព្វកិច្ច (បុប-ពៈកិច) ន. ( បា.; សំ. បូវ៌ក្ឫត្យ) ការរវល់រាយរងដែលត្រូវចាប់ធ្វើមុន ដើម្បីនឹងសម្រួលការធំឲ្យចុះរបៀប ។ វេវ. បុព្វករណ៍ ។ បុព្វក្រឹត្យ (បុប-ពៈក្រឹត) ន. (បា. សំ. ក្ល.) ដូចគ្នានឹង បុព្វកិច្ច ។ បុព្វចរិត (បុប-ពៈចៈ-រ៉ិត) ន. (បា.) ចរិតដើម គឺអំពើដែលបុគ្គលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តពីក្នុងជាតិមុន ជាប់ជាស្នាមជាលំអានមកដល់ជាតិនេះ (ម. ព. ចរិត ផង) ។ បុព្វចរិយា (បុប-ពៈ-ចៈរ៉ិយ៉ា) ន. (បា.; សំ. បូវ៌ចយ៌ា) ចរិយាដើម គឺការប្រព្រឹត្ត, សំណាងឬមារយាទ, ទម្លាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, ដែលបុគ្គលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តពីជាតិមុនៗមក ជាប់ជាស្នាមតាមមកដល់ជាតិនេះ ។ បុព្វណ្ហកាល (បុប-ព័ន-ហៈ—) ន. (បា.; សំ. បូវ៌ាណ្ហកាល) ដូចគ្នានឹង បុព្វណ្ហសម័យ ។ បុព្វណ្ហសម័យ (បុប-ព័ន-ហៈសៈម៉ៃ) ន. (បា. —សមយ; សំ. បូវ៌ាណ្ហសមយ) សម័យជាខាងដើមនៃថ្ងៃ (ក្រោយបន្ទាប់បច្ចូសសម័យ) គឺវេលាព្រះអាទិត្យរះ (ពេលថ្ងៃរះ) ។ បុព្វទេព ឬ បុព្វទេវតា (បុប-ពៈទេប ឬ —ទេវៈដា) ន. (បា. បុព្វទេវ ឬ បុព្វទេវតា) ទេវតាដើម ឬទេវតាមុន (មាតាបិតា); មាតាបិតាបានជាហៅថា បុព្វទេព ព្រោះមានចិត្តមេត្តាប្រណីរីករាយស្មោះស្មើរកកូនប្រហែលដូចចិត្តរបស់ទេវតា . . . ។ ពួកអសុរក៏ហៅ បុព្វទេព ដែរ ព្រោះកាលពីដើមអសុរធ្លាប់នៅក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សមុនព្រះឥន្ទ្រនិងពួកទេវតាអ្នកត្រៃត្រិង្ស ។ បុព្វទេវតា (ម. ព. បុព្វទេព) ។ បុព្វនិមិត្ត ឬ បូព៌និមិត្ត (បុប-ពៈនិមិត ឬ បូ— ) ន. (បា. បុព្វ—; សំ. បូវ៌—) ហេតុភេទ, គ្រឿងសម្គាល់ដែលនាំបណ្ដាលឲ្យឃើញមុន (អាភេទ, ផ្នូល ឬ ប្រផ្នូល) ។ បុព្វនិវាស (បុប-ពៈ— ) ន. (បា.; សំ. បូវ៌និវាស) ផ្ទះ, ភូមិ, លំនៅដែលធ្លាប់នៅពីដើម (ផ្ទះ, ភូមិ, លំនៅចាស់) ។ បុព្វន្នជាតិ (បុប-ព័ន-នៈជាត) ន. (បា. < បុព្វ “មុន” + អន្ន “វត្ថុសម្រាប់ស៊ី” + ជាតិ “កំណើត”; សំ. < បូវ៌ + — ) ពូជធារឬស្បៀងដែលគេត្រូវបរិភោគមុន បានខាងឯធញ្ញជាតិមានស្រូវខ្សាយជាដើម ដែលជារបស់ត្រូវគេបរិភោគមុន (ស្បៀងសម្រាប់ស៊ីមុន) ។ ព. ផ្ទ. អបរន្នជាតិ ។ បុព្វបទ (បុប-ពៈបត់) ន. (បា.; សំ. បូវ៌បទ “បទដើម”) និបាតសព្ទ ឬអក្សរដែលដាក់ភ្ជាប់ពីខាងដើមនៃសព្ទឯទៀត, ជាជំនួយសព្ទនុះឲ្យមានសេចក្ដីប្រាកដដោយឡែក ឬបំបែរសេចក្ដីឲ្យឃ្លាតផ្សេងពីប្រក្រតីដើម; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ឧប “ជិត, បន្ទាប់, រង” + រាជ “សេ្ដច” > ឧបរាជ “សេ្ដចបន្ទាប់ គឺស្ដេចទី២បន្ទាប់សេ្ដចទ្រង់រាជ្យ”; បរា “សោះសូន្យ; . . . ” + ជយ “ជម្នះ” > បរាជយ “ការចាញ់, ដំណើរចាញ់គេ” ; ឧប និង បរា ហៅថា បុព្វបទ ។ ល ។ ខាងភាសាខ្មែរយើង ច្រើនប្រើតួអក្សរជា បុព្វបទ, ប្រើមួយតួក៏មានពីរតួក៏មាន, ដូចជា ទាស់ទែង, ទ្រេតទ្រោត ដាក់អក្សរ ទ (បុព្វបទ) ថែមមកជា ទទាស់ទទែង; ទទ្រេតទទ្រោត; ខូច, ឈប់, ដុះ, ធូរ, បោល ដាក់អក្សរ ប-ង, ប-ញ, ប-ណ, ប-ន, បំ (បុព្វបទ) ថែមមកជា បង្ខូច, បញ្ឈប់, បណ្ដុះ, បន្ធូរ, បំបោល; បុព្វបទ ទាំងនេះបំបែរសេចក្តីរបស់សព្ទឲ្យឃ្លាតប្លែកពីប្រក្រតីដើម (ម. ព. ទាំងនោះ និង អព្ភាស ទៀតផង) ។ ល ។ បុព្វបយោគ ឬ បុព្វប្រយោគ (បុប-ពៈប៉ៈយោក ឬ —ប្រៈ— ) ន. (បា. បុព្វប្បយោគ; សំ. បូវ៌ប្រយោគ) សេចក្ដីព្យាយាមដើម គឺព្យាយាមដែលផ្ដើមនឹងធ្វើអំពើ, នឹងចាត់ការឬធ្វើការអ្វីៗ ។ បុព្វបុរស (បុប-ពៈបុរ៉ស់) ន. (បា. ក្ល.; បា. បុព្វបុរិស; សំ. បូវ៌បុរុឞ) បុរសជាខាងដើមវង្ស ។ ពួកញាតិទាំងអស់ ទោះប្រុសក្ដីស្រីក្ដីដែលទៅកាន់បរលោកហើយរាប់តាំងពីជីដូន ជីតា ទួត លួត លា ឡើងទៅហៅថា បុព្វបុរស (ដូនតា ឬ ពួកដូនតា) ។ បុព្វបេតពលី (បុប-ពៈប៉េតៈពៈលី) ន. (បា. បុព្វប្បេតពលិ; សំ. បូវ៌ប្រេតពលិ) ការធ្វើពលិការចំពោះបុព្វប្រេត; តាមលទ្ធិខាងពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីធ្វើទក្ខិណានុប្បទានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យជូនទៅ; លទ្ធិខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីសែនព្រេនជូន ។ បុព្វប្រេត (ត. ទ. បុប-ពៈប្រែត) ន. (បា. សំ.; បា. បុព្វប្បេត; សំ. បូវ៌ប្រេត មកអំពី បុព្វ ឬ បូវ៌ + ប ឬ ប្រ + ឥ > ឯ + ត) អ្នកដែលទៅកាន់បរលោកហើយ គឺអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅកាន់ភពខាងមុខហើយ (ញាតិដែលស្លាប់បាត់ទៅហើយ) : ធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសផលជូនទៅបុព្វប្រេត ។ បុព្វភាគ (បុប-ពៈភាក) ន. (បា.; សំ. បូវ៌— ) ចំណែកខាងដើមឬប៉ែកខាងដើម ។ ព. ផ្ទ. បច្ឆិមភាគ ។ បុព្វភាគបដិបត្តិ ឬ —ប្រតិបត្តិ (បុប-ពៈភាគៈប៉ៈដិប័ត ឬ —ប្រៈតិប័ត) (បា. បុព្វភាគប្បដិបត្តិ; សំ. បូវ៌ភាគប្រតិបត្តិ) ប្រតិបត្តិជាចំណែកខាងដើម គឺការប្រព្រឹត្តកាន់សីលឲ្យបរិសុទ្ធ និងការគោរពកោតក្រែងបូជាចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព មានមាតាបិតាជាដើម (ហៅថា បុព្វភាគបដិបទា ឬ បុព្វភាគប្រតិប័ទ ដូច្នេះវិញក៏បាន) ។ បុព្វភាគបដិបទា ឬ —ប្រតិប័ទ (បុប-ពៈភាគៈប៉ៈដិប៉ៈទា ឬ —ប្រៈតិប័ត) ន. (បា. បុព្វភាគប្បដិបទា; សំ. បូវ៌ភាគប្រតិបទ៑) ដូចគ្នានឹង បុព្វភាគបដិបត្តិ ។ បុព្វយោគ (បុប-ពៈ-យោក) ការប្រកបក្នុងខាងដើម, ព្យាយាមក្នុងកាលមុន។សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកពាក្យផ្តើមរបស់អ្នកនិពន្ធ នៅខាងដើមនៃសៀវភៅ ឬលំនាំសេចក្ដីដែលផ្តើមឡើងជាដំបូង ក្នុងការតែងសេចក្ដីរបស់សិស្ស ។ ហៅ និទាន ឬ និទានកថា ក៏បាន ។ បុព្វលាភ (បុប-ពៈលាប) ន. (បា.) ការបានក្នុងកាលមុន, លាភខាងដើម, លាភដំបូង។ រង្វាន់លើកទឹកចិត្ត ។ បុព្វវិទេហៈ ឬ បុព្វវិទេហទ្វីប (បុប-ពៈ— ) ន. (បា. “ទ្វីបរបស់ពួកមនុស្សអ្នកវិទេហៈ នៅទិសខាងកើត”) ឈ្មោះទ្វីបធំមួយ រាប់បញ្ចូលក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤ (តាមភូមិសាស្ត្របុរាណ); ខ្មែរយើងហៅថា បូព៌វិទេហទ្វីប (អ. ថ. បូវិទេហៈទ្វីប) ។ បុព្វសិទ្ធិ (បុប-ពៈសិត) ន. (បា.) ផលប្រយោជន៍ឬអំណាចពិសេសដែលវរជនខ្លះត្រូវបានត្រូវមានតាមមុខតំណែង : ប្រធានរដ្ឋសភា ត្រូវទទួលបុព្វសិទ្ធិ ជាតំណាងប្រមុខរដ្ឋ ក្នុងកាលខ្លះដែលប្រមុខរដ្ឋមានធុរៈ ។ បុព្វហេតុ (បុប-ពៈ ហែត) ន. (បា.) ហេតុដើម, ដំណើរដើម គឺហេតុឬដំណើរដែលបណ្ដាលឡើងជាមុន ឬដែលផ្តើមឡើងជាមុន ។ បុព្វាចារ្យ (បុប-ពាចា) ន. (បា. សំ.; បា. បុព្វាចរិយ; សំ. បូវ៌ + អាចាយ៌ > បូវ៌ាចាយ៌) អាចារ្យមុន, គ្រូដើម គឺមាតានិងបិតា ។ មាតាបិតាបានជាហៅថា បុព្វាចារ្យ ព្រោះជាគ្រូបង្ហាត់បង្រៀនកូនឲ្យចេះនិយាយស្ដីនិងសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរបប ព្រមទាំងកិច្ចការទាំងពួងផង ជាមុនជាងគ្រូទាំងអស់ដែលកូនត្រូវរៀនចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ ។ ព. ផ្ទ. បច្ឆាចារ្យ ។ បុព្វាបរបទ (បុប-ពាប៉ៈរ៉ៈ—) ន. (បា. បុព្វ + អបរ + បទ > បុព្វាបរបទ) បទដែលដាក់ភ្ជាប់ខាងដើមនិងខាងចុងនៃសព្ទដទៃ ដើម្បីញ៉ាំងសព្ទនោះៗឲ្យមានន័យខុសពីមុន បានដល់ឧបសគ្គនិងបច្ច័យ (ព. វ.; បារ. Affixe) ។ ម. ព. ឧបស័គ្គ និង បច្ច័យ ផង ។ បុព្វាសាឍ (បុប-ពាសាត) ន. (បា. សំ. ; បា. បុព្វាសាឡ្ហ; សំ. បូវ៌ាសាឍ ឬ បូវ៌ាសាឍា) ខែអាសាឍមុន គឺខែអាសាឍទី ១ (សម្រាប់ប្រើតែក្នុងឆ្នាំដែលលើកខែអាសាឍពីរដងតាមចន្ទគតិ) ជាគូគ្នានឹង ឧត្តរាសាឍ; ខ្មែរយើងច្រើនហៅខែអាសាឍមុនថា បឋមាសាឍ ឬ ប្រថមាសាឍ, ហៅខែអាសាឍក្រោយថា ទុតិយាសាឍ ឬ ទ្វិតីយាសាឍ ។

បុប្ផារាម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុប្ផ “ផ្កា” + អារាម “ប្រទេសជាទីរីករាយចិត្ត” > បុប្ផារាម ) ប្រទេសជាទីរីករាយឬជាទីកម្សាន្តចិត្តព្រោះមានផ្កា ( ច្បារផ្កាឬសួនផ្កា ) ។
ទីសួនដែលទុកដាំតែដើមផ្កា បុប្ផាសន ទីអង្គុយនៅផ្ទាល់ដីក្នុងរោងរបាំ ដែលដិតជាប់​នឹងវង់តន្ត្រី ។

បុប្ផារម្ភកាល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដើមរដូវផ្កា ។

បុប្ផានារី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុប្ផ + នារី ) នារីផ្កា (ស្ត្រីដូចជាផ្កា); ពាក្យសន្មតហៅស្ត្រីដោយលើកថាមានលំអដូចជាផ្កា ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ បុប្ផា​នារី ចូរ​នាង​សម្ភី ខំ​រៀន​វិទ្យា ទាន់​ខ្លួន​នៅ​ក្មេង កុំ​ញ៉ាំង​វេលា ឲ្យ​ខាត​ច្រើន​គ្រា នាំ​ឲ្យ​ស្ដាយ​ក្រោយ (ឱវាទ​ទាន​ចំពោះ​យុវ​នារី)។

បុប្ផាកេសរ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុប្ផ + កេសរ “លម្អង” ) កេសរផ្កា ( លម្អងផ្កា ) ។ ព. ប្រ. ពាក្យសម្រាប់ហៅលើកស្ត្រីដែលជាទីស្រឡាញ់ ថាមានលំអដូចជាកេសរផ្កា ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ បុប្ផា​កេសរ ចូរ​នាង​ត្រេកអរ​ចំពោះ​សំណាង គឺ​ការ​កុសល ដែល​យើង​បាន​សាង បញ្ចេញ​ព័ស្តុតាង ឲ្យ​ឃើញ​ទាន់​ភ្នែក។ (សម្ដី​បុណ្ណ​សេដ្ឋី​និយាយ​ទៅ​កាន់​ភរិយា)។

បុប្ផា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. បុប្ផ, ពហុ. បុប្ផា) ផ្កា​ទាំងឡាយ គឺ​ផ្កា​ទួទៅ​មិន​ចំពោះ​ឈ្មោះ (ព. កា.)។ ច្រើន​ប្រើ​ហៅ​ស្ត្រី​គូ​ស្នេហា​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​ផ្កា​ដែល​មាន​ក្លិន​ក្រអូប​ឈ្ងុយឈ្ងប់។
ឧទាហរណ៍៖ សូម​ប្អូន​ខ្លឹម​ខ្លួន​នួន​បុប្ផា អាណិត​មេត្តា​ខិត​មក​អាយ រៀម​សូម​ផ្ដេក​ផ្ដិត​កិត​កៀក​កាយ ព្រោះ​ពៅ​ឆោមឆាយ​បែក​គ្នា​យូរ។

បុប្ផវិក័តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុប្ផវិកតិ; សំ. បុស្បវិក្ឫតិ ) ការធ្វើផ្កាឲ្យប្លែក, ឲ្យចម្លែកភ្នែក គឺការក្រងផ្កាវិចិត្រឲ្យល្អប្លែក; ផ្កាកម្រងដែលល្អចម្លែក។ ផ្កាផ្សេងៗ ដែលយកមកដាក់ចម្រុះរំលេច ។

បុប្ផវតី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សំ. បុស្បវតី) ស្ត្រី​មាន​ផ្កា គឺ​ស្ត្រី​មាន​រដូវ ស្ត្រី​គ្រប់​ការ (ព. ខ្ព.)។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. សំ. បុស្បវតី) ស្ត្រី​មាន​ផ្កា គឺ​ស្ត្រី​មាន​រដូវ ស្ត្រី​គ្រប់​ការ (ព. ខ្ព.)។

បុប្ផជាតិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សំ. បុស្បជាតិ) ជាតិ​ផ្កា ផ្កា​គ្រប់​យ៉ាង ផ្កា​ទាំងពួង។

បុប្ផគន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. បុស្បគន្ធ ) ក្លិនផ្កាឬផ្កាមានក្លិនក្រអូប (ព. កា.) ។
ឧទាហរណ៍៖ រី​បុប្ផគន្ធ ប្រដូច​នឹង​ជន អ្នក​មាន​សីលា ក្រអូប​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ សាយ​សព្វ​ទិសា រី​ជន​ពាលា ផ្ទុយ​គ្នា​ស្រឡះ។

បុប្ផការ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការចេញផ្កា រដូវផ្ការីក​ ។

បុន្នាគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បុសនាគ ) ។

បុនាហរណកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការនាំចូលមកជាថ្មី នូវទំនិញដែលរាជការហាមឃាត់នៅពេលមុន​។

បុនាវតារ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដំណែងជាមនុស្សឡើងទៀត នៃពួកបិសាច ការយកកំណើតជាថ្មី​ ។

បុនានុវាទី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកថាតាមពាក្យដែលគេនិយាយរួចប្រាប់ដល់សិស្ស ។

បុនសមុច្ច័យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រតិសាធន៍ ការប្រមូលគ្រឿងបាក់បែកយកមកផ្គុំឱ្យជាប់គ្នាឡើងវិញ ។

បុនសព្វាវុធការ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបង្កើតអាវុធគ្រប់ប្រភេទ ដែលបានបន្ថយរួចនោះជាថ្មីវិញ ។

បុនរូបិយាណត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បូរិយាណត្តិថ្មី ដែលបហារ័កចេញ​ឱ្យទៅអត្ថគាហកបើកយក ដោយ​មាន​ទិដ្ឋា​ពីអ្នកធានាអះអាងណាមួយដែលមានសំវិធាននាលំនៅនៃអ្នកធានាអះអាងនោះ​។

បុនរុត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុនប្បនរុត្តិ ការប្រើពាក្យដដែលៗ ឬថាតាមតែសំដីរបស់គេ ។

បុនរាព្រឹត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរើពិនិត្យ ហើយកែតម្រូវឡើងវិញ កាលបើឃើញថាភាន់ច្រឡំ ដូចយ៉ាងសាលា​ជំនុំជាន់ខ្ពស់ ដែលមានភារៈ និងរើពិនិត្យសេចក្តីសម្រេចរបស់សាលាដើម ។

បុនភាវករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលកែខៃឱ្យថ្មី ឱ្យល្អវិញ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកែខៃឱ្យថ្មី ឱ្យល្អវិញ ។

បុនភាវកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាកែខៃជាថ្មីនូវអ្វីៗដែលខូចទ្រុឌទ្រោម (ម.ព. បុនប្បគ្រាះ)​។

បុនប្រជាភិវឌ្ឍន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុនាភិវឌ្ឍន៍ ការធ្វើឱ្យកើតច្រើនឡើង ដូចយ៉ាងត្រពាំងដែលពាយត្រី​ យកត្រីមកបន្តពូជ ព្រៃដែលពាយ​ យកកូនឈើមកដាំ ជាដើម ។

បុនប្បុនក្ការ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូច​គ្នា​នឹង បុនប្បុនក្កម្ម ដែរ (ម. ព. នោះ)។

បុនប្បុនក្កម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុន “ទៀត” + បុន “ទៀត” > បុនប្បុនំ “រឿយៗ, ញយៗ, ដដែលៗ”, + កម្ម “ការ, អំពើ” > បុនប្បុនក្កម្ម; សំ. បុនរ៑ + បុនរ៑ > បុនះបុនរ៑ + កម៌ន៑ > បុនះបុនះកម៌ន៑ ) កម្មដដែលៗ គឺអំពើ, កិច្ចការ, ការរវល់ដដែលៗ របស់សត្វលោក; មានអត្ថន័យថា សត្វលោករមែងតែវិលកើតវិលស្លាប់ដដែលៗ គឺកើតស្លាប់-ស្លាប់កើតបន្តជាតិក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ, ក្នុងកំណើតមួយៗ ក៏តែងតែមានការរវល់ដដែលៗ, អំពើដដែលៗ នេះឯងហៅថា បុនប្បុនក្កម្ម . . . ។ ព. ផ្ទ. អបុនប្បុនក្កម្ម, ខន្ធនិព្វាន ( ព. ពុ. ) ។

បុនប្បហារ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុនប្បនិតប្រតិបត្តិការខាងធនាគារ ដោយយកផលបត្រ​ដែល​​បានបើកប្រាក់កាត់ចំណេញរួច យកទៅឱ្យសុំបើកប្រាក់ឯធនាគារមួយទៀត ។

បុនប្បគ្រា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការកែខៃអ្វីៗដែលទ្រុឌទ្រោម ឬធ្លាក់ចុះឱ្យបានល្អវិញ ដូចយ៉ាងគំនិតដែលធ្លាក់ហើយ កែខៃឱ្យប្រពៃឡើង ។

បុននីហរណកម្ម

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការនាំចេញទៅវិញនូវទំនិញ ដែលក្រុមគយមិនអនុញ្ញាតឱ្យចូល​ក្នុងប្រទេស ។

បុននីតិសម្បទា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការឱ្យមានដូចដើមនូវសិទ្ធិ ដែលប្រាសចាកទៅដោយមានទណ្ឌវាទ ។

បុនជីវន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណភាពនៃសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវថ្ងៃស្វិតហើយ ដល់ត្រូវសើមរស់វិញ ដូចយ៉ាង​ឈ្លេងជាដើម​ ។

បុនកម្បនា

មានន័យថា ការធ្វើឱ្យបានជាថ្មីឡើងវិញ ជាឈ្មោះគណបក្សមួយ ។

បុថុជ្ជន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុថុ “ក្រាស់, ក្រាស់ក្រៃ; ច្រើន” + ជន “សត្វដែលកើត, សត្តលោក”; សំ. ប្ឫថគ្ជន ) ជនមានកិលេសក្រាស់, ជនអ្នកមានសេចក្ដីសៅហ្មង, សត្វលោកក្រៅពីអរិយបុគ្គលទាំង៨ពួក ។
ឧទាហរណ៍៖ បុថុជ្ជនមានច្រើនប្រភេទ មានកល្យាណបុថុជ្ជន, បាបបុថុជ្ជន; បណ្ឌិតបុថុជ្ជន, ពាលបុថុជ្ជន ជាដើម ( ម. ព. ប្រថុជ្ជន ផង ) ។

បុត្រី

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បុត្រី ឬ បុត្រិកា) កូនស្រី ។ ព្រះរាជបុត្រី ឬ ព្រះរាជធីតា កូនស្រីរបស់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ( ព្រះអង្គម្ចាស់ស្ត្រី ) ។

បុត្រានុគ្រោះ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បុត្រ + អនុគ្រហ > បុត្រានុគ្រហ) ការអនុគ្រោះកូនប្រុស ឬអនុគ្រោះកូនទាំងប្រុសទាំងស្រី ។

បុត្រាធីន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បុត្រ + អធីន) អ្នកដែលពឹងផ្អែកផ្តេកគំនិតនិងកិច្ចការសព្វគ្រប់ទៅលើកូនប្រុស ( ម. ព. ទារាធីន ផង ) ។

បុត្រា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មក​ពី សំ. បុត្រ) កូន​ប្រុស​ទាំងឡាយ។ បុត្រា​បុត្រី ឬ បុត្រី​បុត្រា កូន​ប្រុស​ស្រី​ទាំងឡាយ។ ព្រះ​រាជ​បុត្រា ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ប្រុស​ទាំងឡាយ; ប៉ុន្តែ​តាម​ទម្លាប់ ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ក្នុង​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ សំដៅ​សេចក្ដី​ជា​ឯក​វចនៈ​ក៏​មាន ។
ឧទាហរណ៍៖ សូម​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​រាជ​បុត្រា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់…។

បុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិមេនោះ កាន់កាប់អត្ថប្រយោជន៍ភាគច្រើននៃអត្ថប្រយោជន៍របស់បុត្រសម្ព័ន្ធនោះ។

បុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុនមូលធន

?ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា ក្រុមហ៊ុនមូលធនមេនោះ ត្រូវកាន់កាប់ភាគច្រើននៃភាគហ៊ុន ដែលមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅក្នុងក្រុមហ៊ុន។

បុត្រសម្ព័ន្ធ

?ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិ ឬក្រុមហ៊ុនមូលធនដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិ ឬក្រុមហ៊ុនមូលធនផ្សេងទៀតដែលជា “ក្រុមហ៊ុនមេ”។

បុត្រ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បុត្រ; បា. បុត្ត ) បុរសអ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកជម្រះត្រកូលរបស់ខ្លួនឲ្យស្អាត ( កូនប្រុស ) ។ ព្រះរាជបុត្រ កូនប្រុសរបស់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ( ព្រះអង្គម្ចាស់ប្រុស ) ។

បុត្តា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ជាឯកសេសន័យ; សំ. បុត្រៅ ) កូនប្រុសនិងកូនស្រី គឺកូនទាំងអស់ ទាំងប្រុសទាំងស្រី ( សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រសិនបើកវីត្រូវការប្រើ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រានោះបិតា បានឲ្យបុត្តា មកជួបជុំគ្នា ទើបផ្តាំប្រដៅ តាមផ្លូវធម្មា ឲ្យរួមរក្សា បងប្អូនគ្រប់ប្រាណ ។

បុត្តវិប្បយោគ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការពា្រត់ប្រាសចាកបុត្រ ។ ល ។ (ម.ព. វិប្បយោគ បន្ថែម)។

បុត្តលាភ

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ការបានកូន។

បុត្ត

មានន័យថា ( ម. ព. បុត្រ ) ។

បុតស្វាណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស បុតស្វាណ, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ហ្កាបូរ៉ូន។

បុណ្យទិន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) ថ្ងៃបុណ្យ; ថ្ងៃដែលគេត្រូវឈប់សម្រាកមិនធ្វើការ (ដោយសេចក្ដីគោរពណាមួយ) ដូចយ៉ាងថ្ងៃសីលឬថ្ងៃព្រះប្រសូត្រ, ព្រះចូលបរិនិញ្វនជាដើម ( ប្រើជា បុញ្ញទិន ក៏បាន ) ។

បុណ្យ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. បុញ្ញ ) គុណជាតជាគ្រឿងជម្រះសន្ដានចិត្ត; កុសល, អំពើល្អ, សេចក្ដីសុខ ។ ធ្វើបុណ្យ គឺធ្វើសេចក្ដីល្អខាងផ្លូវកាយវាចាចិត្ត ឲ្យកើតមានដោយកិច្ចនិងទំនងផ្សេងៗ . . . ។ បុណ្យស័ក្ដិ អំណាចតេជះដែលបានដោយសារបុណ្យ (យសស័ក្តិឬការងារ) ។ ឡើងបុណ្យ ឡើងស័ក្ដិយសខ្ពស់ជាងមុន ។ ព្រះមានបុណ្យ ព្រះភគវ័ត (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ។ ល ។ ពាក្យថា បុណ្យ នេះ ខាងសំស្ក្រឹត ប្រើជា គុ. ផងក៏បាន, ប្រែថា “បរិសុទ្ធ, ស្អាត, ល្អ, គួរស្រឡាញ់, គួរចង់បាន” ។

បុណ្ណភាព

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពសម្បូណ៌ហូរហៀរ ភាពពេញបរិបូណ៌ ។

បុណ្ណកាយ

មានន័យថា រូបរាងពេញទីនៃបាណកសត្វ ដែលប្រែរូបអស់កម្រិត​។

បុណ្ឌរីក

មានន័យថា ( ម. ព បុណ្ឌរិក ) ។

បុណ្ឌរិក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. បុណ្ឌរីក ) ឈូក-ស; ស្វាយ-ស; ខ្លាធំ; ឈ្មោះបកតិសំខ្យាជាន់ខ្ពស់ចំនួនមួយរយសែនកុមុទ; ឈ្មោះត្រកូលដំរីមួយពួកដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងត្រកូលដំរី ១០ ពួក ( ពាក្យនេះមានប្រើតែក្នុងព្រះត្រៃបិដកនិងសាស្ត្រាប្រែរយបុរាណខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ) ។

បុញ្ញា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ បុញ្ញ ) ។

បុញ្ញវុឌ្ឍិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីចម្រើនដោយបុណ្យ ។

បុញ្ញ —

មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ បុញ្ញ) ។ បុញ្ញា–។

បុញ្

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. បុណ្យ ) គុណជាតជាគ្រឿងជម្រះសន្ដានចិត្តឬដែលកើតពីចិត្តជ្រះថ្លា គឺបុណ្យ, កុសល, អំពើល្អ (ម. ព. បុណ្យ) ។ ពាក្យ បុញ្ញ នេះសម្រាប់តែប្រើរៀងខាងដើមពាក្យឯទៀតៗ ដូចជា បុញ្ញកម្ម (បុញ-ញ៉ៈក័ម) ន. ( បា.; សំ. បុណ្យ + កម៌ន៑ ) អំពើដែលជាបុណ្យ (ម. ព. បុណ្យ ផង) ។ ព. ផ្ទ. បាបកម្ម ។ បុញ្ញកិរិយា (បុញ-ញ៉ៈកិរ៉ិយ៉ា) ន. (បា.; សំ. បុណ្យ + ក្រិយា) ការធ្វើបុណ្យ, អំពើដែលជាបុណ្យ ។ បុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ( បុញ-ញ៉ៈកិរ៉ិយ៉ាវុ័ត-ថុ ) ន. ( បា.; សំ. បុណ្យ + ក្រិយា + វស្តុ ) ទីតាំងឬទីកើតនៃបុណ្យ, កន្លែងដែលនាំឲ្យកើតបានជាបុណ្យជាកុសល; មាន ១០ យ៉ាងគឺ : ១- ទានមយៈ បុណ្យកើតមានព្រោះការឲ្យទាន; ២- សីលមយៈ . . . ព្រោះការរក្សាសីល; ៣- ភាវនាមយៈ . . . ព្រោះការចម្រើនធម៌ដែលគួរចម្រើនឲ្យកើតមានក្នុងចិត្ត; ៤- អបចាយនមយៈ . . . ព្រោះការគោរពកោតក្រែងឱនលំទោន ជឿស្ដាប់បុគ្គលគួរគោរព; ៥- វេយ្យាវច្ចមយៈ . . . ព្រោះការខ្នះខ្នែងខ្វល់ខ្វាយចាត់កិច្ចការបុណ្យឬបម្រើក្នុងការធ្វើបុណ្យ; ៦- ធម្មទេសនាមយៈ . . . ព្រោះការសម្ដែងឬពន្យល់ធម៌ឲ្យគេស្ដាប់ ឬបង្រៀនឲ្យគេបានចេះធម៌ផង; ៧- ធម្មស្សវនមយៈ . . . ព្រោះការស្ដាប់ធម៌ដោយគោរព គឺស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់; ៨- បត្តិទានមយៈ . . . ព្រោះការឲ្យចំណែកបុណ្យ គឺជូនឬឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានហើយឲ្យទៅអ្នកដទៃ; ៩- បត្ដានុមោទនាមយៈ . . . ព្រោះការត្រេកអរទទួលយកចំណែកបុណ្យដែលគេឲ្យមកខ្លួន; ១០-ទិដ្ឋុជុកម្មមយៈ . . . ព្រោះការធ្វើសេចក្ដីយល់ឃើញរបស់ខ្លួន ឲ្យត្រូវត្រង់តាមផ្លូវពិត គឺធ្វើប្រាជ្ញាជាសម្មាទិដ្ឋិឲ្យកើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត ។ បុញ្ញក្ខេត្ត (បុញ-ញ័ក-ខែត) ន. (បា.; សំ. បុណ្យ + ក្សេត្រ) ស្រែបុណ្យ : ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ជាបុញ្ញកេ្ខត្តដ៏ឧត្តម របស់ពួកទេវតាមនុស្សក្នុងលោក ។ បុញ្ញតេជះ (បុញ-ញ៉ៈ-ដែច-ជះ) ន. (បា. បុញ្ញតេជ; សំ. បុណ្យតេជស៑) អំណាចឬអានុភាពនៃបុណ្យ, តេជះដែលកើតអំពីបុណ្យ ។ បុញ្ញនិធិ (បុញ-ញ៉ៈ—) ន. (បា.; សំ. បុណ្យនិធិ) កំណប់បុណ្យ (បុណ្យដែលជាប់ជាស្នាមចិត្តមិនរលុប ទុកដូចជាកំណប់នៅក្នុងចិត្ត) : បុញ្ញនិធិ ជាកំណប់ឥតចោរណាលួចគាស់យកបានឡើយ ។ បុញ្ញរាសី (បុញ-ញ៉ៈ—) ន. (បា. បុញ្ញរាសិ; សំ. បុណ្យ + រាឝិ) គំនរបុណ្យ (បុណ្យដែលមានច្រើនក្រាស់ក្នុងសន្តានចិត្ត) : មនុស្សអ្នកមានបុញ្ញរាសី ។ បុញ្ញលាភ (បុញ-ញ៉ៈលាប) ន. (បា.; សំ. បុណ្យលាភ) ការបានបុណ្យ, ដំណើរបានបុណ្យ; ការបានទ្រព្យធនឬអ្វីៗព្រោះបុណ្យឲ្យផល : ចួនជាមកប្រទះលើបុញ្ញលាភ; ទ្រព្យនេះជាបុញ្ញលាភរបស់ខ្ញុំ ។ បុញ្ញវន្ដ (បុញ-ញ៉ៈវ័ន) គុ. ឬ ន. (បា. បុញ្ញវន្តុ > បុញ្ញវន្ត ; សំ. បុណ្យវត៑) ដែលមានបុណ្យ; អ្នកមានបុណ្យ, អ្នកមានសំណាង; បើស្ត្រីជា បុញ្ញវតី ឬ បុញ្ញវន្តី ។ បុញ្ញវិបាក (បុញ-ញ៉ៈវិបាក) ន. (បា.) ផលនៃបុណ្យ : គេបានសេចក្ដីសុខចម្រើនដោយសារបុញ្ញវិបាកពីព្រេងនាយ ។ បុញ្ញសម្បទា (—សាំប៉ៈទា) ន. ការដល់ព្រម, ការបរិបូណ៌ដោយបុណ្យ ។ បុញ្ញសម្ភារ (បុញ-ញ៉ៈសំ-ភា) ន. ការសន្សំបុណ្យ, ការសាងសន្សំកុសល ។ ច្រើនប្រើសំដៅយកតេជះឬអំណាចបុណ្យស័ក្ដិជាដើម : សូមជ្រកកោនក្រោមម្លប់បុញ្ញសម្ភារ នៃសម្ដេចជាម្ចាស់ ។ ម. ព. សម្ភារ ផង ។ បុញ្ញសិរី ( បុញ-ញ៉ៈសិរ៉ី) ន. (បា.; សំ. បុណ្យ + ឝ្រី) សិរី, ស្រីសួស្ដីដែលកើតអំពីបុណ្យ, លំអបុណ្យ : មនុស្សអ្នកមានបុញ្ញសិរី, ថ្កើងរុងរឿងដោយបុញ្ញសិរី ។ បុញ្ញឫទ្ធិ (បុញ-ញ៉ៈរឹត) ន. (បា. សំ.; បា. បុញ្ញ + ឥទ្ធិ > បុញ្ញិទ្ធិ; សំ. បុណ្យ + ឫទ្ធិ) ឫទ្ធិដែលកើតអំពីបុណ្យ, ឫទ្ធិរបស់បុណ្យ, សេចក្ដីសម្រេចដោយបុណ្យ : ទ្រង់មានជ័យជម្នះដោយសារបុញ្ញឫទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ ។ បុញ្ញានិសង្ស (បុញ-ញ៉ានិសង់) ន. (បា. បុញ្ញ + អានិសំស > បុញ្ញានិសំស) អានិសង្សបុណ្យ គឺការសម្រេចសេចក្ដីសុខ សេចក្ដីចម្រើនរុងរឿងដោយសារបុណ្យ បង្ហូរផលផ្ដល់មកឲ្យ ។ បុញ្ញានុភាព (បុញ-ញ៉ានុភាប) ន. (បា. បុញ្ញ + អានុភាវ > បុញ្ញានុភាវ; សំ. បុណ្យ + អានុភាវ > បុណ្យានុភាវ) អានុភាពរបស់បុណ្យ ឬអានុភាពដែលកើតអំពីបុណ្យ, អំណាចនៃបុណ្យ ។ បុញ្ញាភិនីហារ (បុញ-ញ៉ា—) ន. (បា.) ការកសាងបុណ្យ, សេចក្ដីប្រាថ្នាដ៏ក្លៀវក្លាចំពោះទៅរកបុណ្យ; បុណ្យដែលអាចឲ្យសម្រេចសេចក្ដីបានតាមប្រាថ្នា : មនុស្សអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ ។ បុញ្ញាភិសង្ខារ (បុញ-ញ៉ាភិសង់-ខា) ន. (បា.; សំ. បុណ្យ + អភិ + សំស្ការ > បុណ្យាភិសំស្ការ) ធម៌ឬសភាវៈដែលបុណ្យតាក់តែងឲ្យកើតមានឡើង គឺអ្វីៗជាគ្រឿងលំអរុងរឿងក្នុងលោកដែលបុណ្យកុសលរបស់សត្វលោកតាក់តែងឬបង្កើតឲ្យមានឡើង ។ ព. ផ្ទ. អបុញ្ញាភិសង្ខារ ។ បុញ្ញាភិសន្ទៈ (បុញ-ញ៉ាភិសន់-ទៈ) ន. (បា. បុញ្ញ + អភិសន្ទ) ការហូរជូនមកជានិច្ចនៃបុណ្យ, អានិសង្សបុណ្យ ( ម. ព. បុញ្ញានិសង្ស ផង ) ។

បុច្ឆាសព្វនាម

?ថ្នាក់ពាក្យជា សព្វនាម
មានន័យថា (បា.) សព្វនាម​សម្រាប់​ផ្ដើម​ជា​សំណួរ មាន​ពាក្យ​ថា «ស្អី, អ្វី – ជា​ដើម »។

បុច្ឆា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ប្ឬច្ឆា ) ពាក្យសួរ ។ ខ្មែរយើងប្រើជា កិ. ក៏មាន ។

បុច្ឆនសញ្ញា

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. បុច្ឆន + សញ្ញា ) សញ្ញាក្នុងពាក្យសួរ, គ្រឿងសម្គាល់របស់ប្រយោគសួរ ។ ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងសម្រាប់ប្រើដាក់ខាងចុងប្រយោគសួរ ( ? ) ។
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកអញ្ជើញមកពីណា ? លោកសុខសប្បាយជាទេឬ ? មានការអ្វី? ម្ដេចក៏ធ្វើដូច្នោះ ?

បុគ្គលិក​ទាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.)(សំ.) (បុទ្គលិក​ទាន) ទាន​ដែល​ទាយក​ឲ្យ​ចំពោះ​បុគ្គល គឺ​ឲ្យ​សំដៅ​រូប​បុគ្គល​តាម​ស្ម័គ្រ ស្រឡាញ់​គាប់​ចិត្ត​បុគ្គល​ណា​ឲ្យ​សំដៅ​បុគ្គល​នោះ។ ព. ផ្ទ. សង្ឃ​ទាន, សាធារណ​ទាន។

បុគ្គលិកអប់រំ

?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា មន្ត្រីដែលកំពុងបម្រើការក្នុងវិស័យអប់រំ និងបានឆ្លងកាត់ការបណ្តុះបណ្តាលគរុកោសល្យទទួលស្គាល់ដោយក្រសួងទទួលបន្ទុកវិស័យអប់រំ និងសាស្ត្រាចារ្យដែលបម្រើការនៅឧត្តមសិក្សា។ បុគ្គលិកអប់រំ រួមមាន បុគ្គលិកបង្រៀន ឬមិនបង្រៀនក្នុងក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរាជការ ក្រៅក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរាជការ ឬបុគ្គលិកបម្រើការក្នុងវិស័យអប់រំឯកជនគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ លើកលែងតែមន្ត្រីនយោបាយដែលកំពុងដឹកនាំវិស័យអប់រំក្នុងក្រសួង ស្ថាប័នរដ្ឋ។

បុគ្គលិកលក្ខណៈ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ, លក្ខណៈឬគ្រឿងកំណត់ចំណាំរបស់បុគ្គល; លក្ខណៈជាគ្រឿងសម្គាល់ចំពោះមនុស្សឬសត្វ ( បារ. Personnalité ) ។

បុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា រដ្ឋបាលសាធារណៈ
មានន័យថា បុគ្គលិកជាមន្រ្តីរាជការស៊ីវិល ដែលបានជ្រើសរើសនិងតែងតាំងដោយរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ បុគ្គលិកជាមន្រ្តីរាជការស៊ីវិលដែលបានផ្ទេរតាមដំណើរការ នៃការផ្ទេរមុខងារទៅឱ្យរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ បុគ្គលិកជាមន្រ្តីរាជការស៊ីវិល ដែលត្រូវបានតែងតាំង ឬចាត់តាំងដោយរាជរដ្ឋាភិបាល ក្រសួង ស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិ ឱ្យទៅបំពេញការងារជាមួយរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ និងបុគ្គលិកជាប់កិច្ចសន្យា បុគ្គលិកអណ្ដែត និងទីប្រឹក្សាបច្ចេកទេសដែលបានជ្រើសរើសដោយរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ។

បុគ្គលិកបំពេញការងារនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា រដ្ឋបាលសាធារណៈ
មានន័យថា បុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ និងបុគ្គលិករបស់មន្ទីរ អង្គភាព និងការិយាល័យជំនាញនានា នៃក្រសួង ស្ថាប័ន ដែលបំពេញការងារនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ។

បុគ្គលិកទាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. បុទ្គលិកទាន ) ទានដែលទាយកឲ្យចំពោះបុគ្គល គឺឲ្យសំដៅរូបបុគ្គលតាមស្ម័គ្រ ស្រឡាញ់គាប់ចិត្តបុគ្គលណាឲ្យសំដៅបុគ្គលនោះ ។ ព. ផ្ទ. សង្ឃទាន, សាធារណទាន ។

បុគ្គលិកក្រុមប្រឹក្សា

?ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា បុគ្គលិករបស់ក្រុមប្រឹក្សា ដែលបានតែងតាំងដោយក្រុមប្រឹក្សា ឬជាបុគ្គលិកដែលបានតែងតាំងឱ្យទៅបំពេញការងារជាមួយក្រុមប្រឹក្សា ឬជាបុគ្គលិកដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងវិញ ទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សាស្របទៅតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃច្បាប់នេះ។

បុគ្គលិក

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភ្នាក់ងាររាជការដែលធ្វើការក្នុងក្រសួងរាជការផ្សេងៗ ឬនិយោជិតនៃគ្រឹះស្ថានពាណិជ្ជកម្មជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ បុគ្គលិកក្នុងក្របខ័ណ្ឌ, បុគ្គលិកទិនិក ។

                  (បារ. Personnel) ។ បុគ្គលិកភាព ភាពនៃបុគ្គលិក គឺភាពនៃបុគ្គលម្នាក់ៗ ។ បុគ្គលិកលក្ខណៈ លក្ខណៈនៃបុគ្គលិក គឺលក្ខណៈរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ ល ។

                   អ្នកធ្វើការទាំងឡាយក្នុងក្រុមរាជការ ឬគ្រឹះស្ថានពាណិជ្ជកម្ម ឬវង់របាំ ។

?ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា.; សំ. បុទ្គលិក) ដែលចំពោះបុគ្គល ឬសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗ មិនមែនជាសាធារណៈទួទៅ ។
ឧទាហរណ៍៖ របស់បុគ្គលិក ។

                  ព. ផ្ទ. សង្ឃិក, សាធារណៈ, សាធារណ៍ ។

                  អ្នកធ្វើការទាំងឡាយក្នុងក្រុមរាជការ ឬគ្រឹះស្ថានពាណិជ្ជកម្ម ឬវង់របាំ ។

បុគ្គលាធិដ្ឋាន

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. បុទ្គល + អធិឞ្ឋាន ) ពាក្យដែលមានបុគ្គលជាទីតាំង គឺពាក្យដែលនិយាយសំដៅបុគ្គលអ្នកសម្រេចអំពើទាំងពួង, ទីទៃពី ធម្មាធិដ្ឋាន “ពាក្យដែលមានធម៌ជាទីតាំង គឺពាក្យប្រាប់អំពើ”, ដូចជា អ្នកឲ្យ ជា បុគ្គលាធិដ្ឋាន, អំណោយ ជា ធម្មាធិដ្ឋាន ។

បុគ្គលអាកាសចរស៊ីវិល

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គលណាមួយដែលអនុវត្តការងារប្រតិបត្តិការអាកាសចរស៊ីវិល ដែលក្នុងនោះរួមមាន ក្រុមអាកាសយានិក អ្នកឯកទេសថែទាំអាកាសយាន អ្នកត្រួតពិនិត្យចរាចរណ៍តាមផ្លូវអាកាស ឬនិយោជិតរបស់ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាស ឬនិយោជិតរបស់អាកាសយានដ្ឋាន។

បុគ្គលពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទូរគមនាគមន៍

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលដែលកំពុងធ្វើពាណិជ្ជកិច្ច ក្នុងវិស័យទូរគមនាគមន៍ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលនូវប្រតិបត្តិករទូរគមនាគមន៍។

បុគ្គលពាក់ព័ន្ធនយោបាយ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថ
មានន័យថា ឯកត្តជនដែលជា ឬដែលត្រូវបានប្រគល់មុខងារសាធារណៈខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្រៅប្រទេស ដូចជាប្រមុខរដ្ឋ ឬប្រមុខរដ្ឋាភិបាល អ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់ មន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលជាន់ខ្ពស់ មន្រ្តីយោធា ឬមន្រ្តីយុត្តិធម៌ នាយកប្រតិបត្តិជាន់ខ្ពស់នៃសាជីវកម្មរដ្ឋ ឬមន្រ្តីគណបក្សសំខាន់ៗ។

បុគ្គលពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងសម្បទានិកដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គលណាមួយ ដូចខាងក្រោម៖ ▪តំណាងរបស់សម្បទានិកដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ ▪បុគ្គលដែលមានភាគហ៊ុន ឬដែលមានផលប្រយោជន៍ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងសម្បទានិកដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ ▪តំណាងរបស់បុគ្គលដែលមានភាគហ៊ុន ឬតំណាងរបស់បុគ្គលដែលមានផលប្រយោជន៍ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងសម្បទានិកដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ។

បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.; សំ. បុទ្គលប្រជ្ញប្តិ) ឈ្មោះគម្ពីរព្រះអភិធម្មត្រង់លំដាប់ទី ៤ សម្ដែងអំពីបញ្ញត្តិ ហៅថាសត្វ ថាបុគ្គល ជាដើម ។

បុគ្គលទាក់ទិន

?ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា សំដៅដល់៖ក-សមាជិកណាម្នាក់ក្នុងគ្រួសារអ្នកជាប់ពន្ធ ខ-សហគ្រាសដែលគ្រប់គ្រងលើអ្នកជាប់ពន្ធ ឬសហគ្រាសត្រូវបានអ្នកជាប់ពន្ធគ្រប់គ្រង ឬក៏សហគ្រាសនោះនិងអ្នកជាប់ពន្ធស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា។ ពាក្យ “គ្រប់គ្រង” មានន័យថាមានកម្មសិទ្ធិចាប់ពី ៥១ភាគរយឡើងទៅ លើតម្លៃ ឬសិទ្ធិបោះឆ្នោតនៃភាគកម្មនៅក្នុងដើមទុនផ្ទាល់របស់សហគ្រាស។ ដើម្បីកំណត់ទំហំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកជាប់ពន្ធជារូបវន្តបុគ្គលណាម្នាក់ ត្រូវគិតបញ្ចូលទាំងអស់នូវកម្មសិទ្ធិលើភាគកម្មនៅក្នុងដើមទុនផ្ទាល់របស់រូបវន្តបុគ្គលនោះ និងកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ ឬប្រយោលរបស់សហព័ទ្ធអ្នកជាប់ពន្ធ។

បុគ្គលដែលធ្វើការរារាំង

?ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលឯកជនទាំងឡាយណា ដែលជាមេក្លោង អ្នកសមគំនិត អ្នកញុះញង់ ដែលធ្វើសកម្មភាពដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល ដោយគំនិតទុច្ចរិត ក្នុងគោលដៅធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ដំណើរការនៃការអនុវត្តសេចក្ដីសម្រេចអស្សាមិករណ៍។

បុគ្គលដែលជាកម្មវត្ថុនៃការធានា

?ថ្នាក់ពាក្យជា ធានារ៉ាប់រង
មានន័យថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលស្លាប់ របួសលើរាងកាយ ពិការ ឬមានជំងឺ ដែលជាកម្មវត្ថុនៃកិច្ចសន្យាធានារ៉ាប់រងអាយុជីវិត។

បុគ្គលជាប់អាករ

?ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. បុគ្គលដែលត្រូវជាប់ពន្ធតាមរបបស្វ័យប្រកាស ហើយដែលធ្វើការផ្គត់ផ្គង់ជាប់អាករ ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា៦០ នៃច្បាប់នេះ។ ២. បុគ្គលទាំងឡាយដែលជាអ្នកជាប់ពន្ធតាមរបបស្វ័យប្រកាស។

បុគ្គល

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. បុទ្គល ) ចិត្ត, វិញ្ញាណ; រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; សត្វលោកទួទៅទាំងអស់ដែលមានចិត្តមានវិញ្ញាណ
ឧទាហរណ៍៖ បុគ្គលប្រុសស្រី ។

                 ក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ហៅភិក្ខុ ១ រូបថា បុគ្គល ។ ព. សា. រូបសាកសពស្រស់នៃមនុស្ស ក៏ហៅ បុគ្គល ដែរ ។
?ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលណាមួយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយស្របច្បាប់ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទោះជាបុគ្គលនោះស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ ឬមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ។ ២. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល។ ៣. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល លើកលែងតែមានបរិបទដោយឡែក។ ៤. រូបវន្តបុគ្គល និងនីតិបុគ្គលដែលមិនមែនជាស្ថាប័នរដ្ឋ។ ៥. រូបវន្តបុគ្គល និងនីតិបុគ្គល ទោះក្នុងន័យជាឯកជន ឬសាធារណៈក៏ដោយ។ ៦. បុគ្គល ឬក្រុមបុគ្គល ដែលធ្វើអាជីវកម្ម ហើយនិងបុគ្គលណាមួយទៀតដែលទាក់ទិនជាមួយបុគ្គលនោះ។ ៧. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលដែលប្រកបអាជីវកម្មលើវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ថែទាំផ្លូវថ្នល់ ផ្ដល់សេវាទីប្រឹក្សាបច្ចេកទេសសំណង់ផ្លូវថ្នល់ សិក្សាគម្រោងប្លង់ ត្រួតពិនិត្យសំណង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ និងបើកមន្ទីរពិសោធន៍វិស័យផ្លូវថ្នល់។

បុកស្រូវ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​បទ​ភ្លេង​បុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​មេ
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លេង​បុក​ស្រូវ។

បុកល័ខ

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. បុកល័ក្ត ) ។

បុកល័ក្ត

?ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ គេលេងនៅពេលបុកល័ក្តស្រម៉ក្នុងពិធីធ្វើធ្មេញក្នុងសម័យពីដើម ដែលហៅតាមទម្លាប់ថា ពិធីមង្គលធ្វើធ្មេញលេញល័ក្ខ . . . ។

បុក

?ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បុះ​ពី​លើ​ទៅ​ក្រោម​ដោយ​លើក​ទម្លាក់​ឲ្យ​ទង្គិច​ខ្លាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ បុក​ស្រូវ បុក​ដី។

                  បុះ​ពី​ខាង ។
ឧទាហរណ៍៖ បុក​មួយ​ដៃ គឺ​ដាល់​មួយ​ដៃ។

                  ព. ប្រ. ចាប់​ដាក់​ដូច​គេ​បុក ។
ឧទាហរណ៍៖ បុក​មួយ​ដៃ​ប្រាំ​រយ​រៀល បុក​តែ​បី​ដៃ​អស់​ ១.៥០០ រៀល (ម. សា. ក្នុង​ល្បែង​ស៊ី​សង) ។ល។